Hoe weet je of je helende kristallen geen ‘bloeddiamanten’ zijn?

Zo vind je kristallen die op ethische wijze zijn gewonnen.

image
Uit het boek Crystal RX van Colleen McCann

Kristallen worden al eeuwenlang gezien als een bron van magie en kracht voor sjamanen en andere healers, naast een symbool van rijkdom. Hoe helend zijn een ‘energie-gevende robijn’ en ‘kwarts voor meer helderheid in je leven’ als ze niet ethisch zijn gemijnd? We zochten het tot op de bodem uit, in samenspraak met experts.

Advertentie - Lees hieronder verder

Het is een adres waar ik op steelse momenten binnenval: Stenelux in Amsterdam. Een pijpenlaatje tot de nok toe volgestouwd met rariteiten, van fossielen tot versteende mineralen, skeletjes van loopeenden (na hun overlijden geskeletteerd) en kristallen. De heer des huizes weet werkelijk alles over zijn diverse vondsten. Ik hang graag aan zijn lippen, terwijl hij uit een laatje nog een minuscule citrien grist. ‘Zeer zeldzaam’. Tijdens een reis door Californië ging ik ook met een goede buit naar huis: een paar bosjes salie en rauwe jasper en agaat uit Joshua Tree. Zou dit echt uit die woestijn komen? Een kleine Google-ronde vertelt mij dat de steen wel een ‘native’ is voor deze streek. Al zegt dat niet zoveel over de herkomst. Zo legde een Vogue-collega – die mijn fascinatie had opgemerkt – een krantenartikel op mijn bureau waarin de vraag wordt gesteld: zijn de meeste kristallen in werkelijkheid een soort ‘bloeddiamanten’? Een eye-opener; zo had ik er in alle eerlijkheid nog niet over nagedacht. In een artikel van New Republic wordt uitgebreid onderzocht waarom de meeste aanbieders, waaronder Gwyneth Paltrows Goop, juwelen van Energy Muse en vele sympathiek ogende e-winkeltjes op Etsy, niet willen of kunnen aangeven waar de kristallen precies vandaan komen. Dat klinkt schimmig, voor een industrie waar volgens Fast Company geen miljoenen, maar miljarden in omgaan. Daarbij is kristal een natuurproduct dat in tal van andere producten wordt gebruikt: van bergkristalletjes voor aanstekers tot kwartshorloges alsook Apple-producten. Tijd om zelf in de materie te duiken.

'Gemiddeld wordt een kristal twee of drie keer verkocht voordat een ontwerper het pas in handen krijgt, laat staan de consument. Dat maakt de herkomst lastig te traceren.'

Transparantie, een uitdaging

Traceren waar kristallen precies vandaan komen is zo eenvoudig nog niet, legt Brian Cook uit per mail. Hij is een ervaren geoloog die al decennialang in de kristallenbusiness zit en vanuit Brazilië en Noord-Amerika met zijn vrouw Kendra en dochter Quendi het bedrijf Nature’s Geometry runt. Daarbij adviseert hij grote namen in de juwelenwereld, waaronder Harry Winston, Cartier, Tiffany en Swarovski. Zijn specialisatie ligt in exotische en zeldzame edelstenen en hij is een pionier in de ethische winning van stenen, waaronder kristallen. Cook: ‘Een van de grootste barrières is transparantie. Dat komt omdat er een ellenlange bevoorradingsketen aan vooraf gaat. Een steen kan bijvoorbeeld in Brazilië gevonden worden. Vervolgens wordt die naar China gestuurd voor slijpen en verwerken, waarna het nog een paar keer wordt verkocht via beurzen en privékopers voordat het bij een ontwerper of designhuis terechtkomt en dan pas naar de consument gaat. Gemiddeld wordt een steen twee of drie keer verkocht voordat een ontwerper het in handen krijgt. Daarbij zijn de kwaliteitsniveaus (bijvoorbeeld werkomstandigheden) vaak per schakel verschillend.’ Dat klinkt alarmerend, want hoe ga je dan ooit een kristal vinden die geheel op ethische wijze is gewonnen?

Advertentie - Lees hieronder verder

image
Uit het boek Crystal Rx van Colleen McCann

Stap voor stap

Het bleek ook een uitdaging voor Clint Hogestyn en Hanneke Peeters, oprichters van selfcarelabel Rock Your World, die grossieren in kristallen en essentiële oliën. Hogestyn, over de telefoon: ‘Laat ik vooropstellen dat sourcing van kristallen en edelstenen onder de totale noemer mineralen en metalen valt. Dat is een gekkenwereld. Je kent de film Blood Diamond (2007)? Welnu, dat is gewoon realiteit.’ Hogestyn en Peeters kozen ervoor om met betrouwbare spelers in de Nederlandse markt samen te werken, die bijvoorbeeld ook aan veilinghuizen zoals Christie’s en Sotheby’s leveren. ‘Daarbij blijft het lastig om het hele sourcing-traject in kaart te brengen, maar onze ambitie is om uiteindelijk zelf naar de mijnen af te reizen en daar met lokale communities aan de slag te gaan. Zo kunnen we hen ook op een eerlijke wijze van werk voorzien.’

Advertentie - Lees hieronder verder
Advertentie - Lees hieronder verder

'Iedereen, van mijnwerker tot dealer tot de planeet, moet kunnen meeprofiteren. Dat is ethisch mijnbouw'

Hulp aan kleine communities

Het is wat de Cook-familie met Nature’s Geometry doet, waarbij ze locals tot ambachtslieden in edelsteen-bewerking maken alsook biodynamische biologische landbouw in mijngebieden manifesteren. In tal van landen, waaronder Amerika, verontreinigen de mijnen namelijk de nabij liggende ecosystemen en het drinkwater. ‘Terwijl stenen een inkomen bieden aan talloze mensen wereldwijd,’ deelt Cook: ‘Als we kunnen verbeteren wat kopers ontvangen dan is dat een game-changer. Iedereen, van mijnwerker tot dealer tot de planeet, moet kunnen meeprofiteren.’ Hij haalt een voorbeeld aan: ‘In Colombia zijn grote stappen gemaakt in het investeren in mijngemeenschappen, waarbij grotere bedrijven worden aangemoedigd te investeren in smaragd-mijnen. Hierdoor is ook die bron van smaragd een langer en beter leven beschoren. Hier begrijpen ze bovendien dat plattelandsgemeenschappen hierbij enorm geholpen zijn.’ Voor Rock Your World – pas 1,5 jaar oud – is dat nog een streven voor de aankomende jaren. Het kost tijd. ‘We doen het stap voor stap, plus we zijn ook bezig met de financiering hiervoor.’ Voordat Hogestyn überhaupt een bankrekening voor het merk mocht openen bij Triodos Bank (bekend als een van de duurzaamste banken ter wereld) moest er een aantal certificaten worden overlegd. Dat ging niet zo één, twee, drie. Toch wist hij aan te tonen dat hun intenties puur zijn. ‘Vanuit ethisch oogpunt handelen staat bij ons op nummer één. Ik heb zelf ooit een medische complicatie gehad, waarna ik het hele pad richting self-care heb bewandeld. Rock Your World zijn ik en Hanneke gestart vanuit intrinsieke waarden.’

image
Uit het boek Crystal RX van Colleen McCann

Licht naar de oppervlakte

Laten we eens naar de basis kijken. Is het überhaupt schadelijk voor de planeet om kristallen uit de grond te halen? Cook stelt van niet. ‘Sommigen denken van wel, maar mijn eerste reactie daarop is: ze gaan nergens heen. Ze worden alleen in een andere context geplaatst, met mensen. Terwijl wij over en weer mailen worden er alweer nieuwe kristallen gevormd. Middels onder meer hitte, druk en temperatuur worden bepaalde stoffen vanuit het binnenste van de aarde naar het oppervlak gebracht via tektonische platen – als ware het “de aderen” van de aarde. De aardkorst maakt continu een distillatieproces van mineralen mee. Uiteindelijk komen via erosie die “aderen” van de korst tevoorschijn. Mineralen en kristallen worden dan verzameld en gemijnd – het leeuwendeel door kleinschalige, ambachtelijke mijnwerkers. Het motto van ons bedrijf, Nature’s Geometry, is: “We brengen het licht naar de oppervlakte.”’

Advertentie - Lees hieronder verder
image
Uit het boek Crystal RX van Colleen McCann

Negatieve berichtgeving

Momenteel is er veel negatieve berichtgeving rondom mijnen. Niet onterecht, maar Cook wil een kanttekening plaatsen: ‘Heel goed dat de consument meer kwaliteit en daarmee duurzaamheid vereist. Een paar jaar geleden was de vraag hiernaar nog een fluistering, nu is dat wel anders. Let wel, het is bijna “trendy” geworden om de mijnbouw in een negatief daglicht te stellen als iets wat schadelijk is voor planeet en mens.' Volgens hem moeten we allereerst ook accepteren dat we zonder deze business linea recta terugkeren naar het stenen tijdperk. De grootste mijnen creëren de infrastructuur en diensten van de wereld waarin we leven. 'Natuurlijk, ik vind ook dat het tijd is om te stoppen met energie uit koolstof. Dat brengt niks goeds voor een duurzaam bestaan; het is tijd voor alternatieven als we als mensheid willen overleven', meent Cook, en vervolgt zijn verhaal over exotische kristallen: 'Kristallen zijn overigens vaak bijproducten van het mijnen van goud, koper en andere essentiële metalen. Die kristallen worden vervolgens opgevangen en gedoneerd aan musea en instituten, en verkocht aan de verzamelaar waaronder dealers. Veel “slechte mijnen” komen nu in het nieuws, maar dat betekent niet dat het over de gehele linie door en door slecht is. Ik werk al zo lang in deze business en ik ken ontzettend veel handelaren die het hart op de goede plek hebben.'

Advertentie - Lees hieronder verder
Advertentie - Lees hieronder verder

'Het gereserveerde, geheimzinnige alsook avontuurlijke aspect zit in de cultuur van de eeuwenoude juwelenbusiness ingeworteld'

Uit de doofpot

Het is weliswaar niet alleen maar goud dat er blinkt. ‘De juwelenbusiness is er nogal laat bij op het gebied van duurzaamheid, ethiek, et cetera, in vergelijking tot de koffie- voedingswaren- en textielindustrieën,’ geeft Cook toe, die hier wereldwijd lezingen over geeft. Dat een partij zoals, zeg, Goop ‘mysterieus’ doet over de herkomst van de kristallen hoeft niet zozeer opzettelijk te zijn, meent hij. ‘Dit is een van de oudste industrieën ter wereld, waarbij door de eeuwen heen tal van culturen en beschavingen gemoeid zijn geweest. Wij dealen in zeldzame schatten uit de aarde, vaak getransformeerd en verwerkt in kunst, esthetica. Sommige stenen zijn zeer zeldzaam en moeilijk verkrijgbaar. Wie de stenen van punt A naar punt B vervoer, hield daarom bronnen en connecties vaak met pijn en moeite geheim. Dit gereserveerde, geheimzinnige alsook avontuurlijke aspect zit in de cultuur van deze business ingeworteld.’ Daarbij gelooft hij wel in verandering: ‘Hoe meer informatie ik aan mijn klanten en zij weer aan hun clientèle kunnen bieden hoe beter. Dat is de toekomst.’ Volgens Cook verenigen de grote spelers waaronder Tiffany & Co, Swarovski, Cartier, LVMH en Van Cleef & Arpels zich momenteel (zie The Coloured Gemstones Working Group) om een zo duurzaam mogelijk businessmodel op te zetten. Veel kleinere bedrijven en onafhankelijke designers bewegen ook die kant uit. De juwelenkenner werkt daarbij zelf veel samen met The Dragonfly Initiative, die hem erbij roept om via extra research en zijn connecties in Brazilië bronnen op te speuren waar op ethische wijze kristallen kunnen worden verkregen.

image
Uit het boek Crystal RX van Colleen McCann

Overheidstaak

In Europa is er nog enige mijnwetgeving op het gebied van duurzaamheid en arbeid, maar hoe anders is dit in een land zoals Congo. Waar kinderen van zelfs zeven jaar al in de mijnen werken, aldus Amnesty. Of Myanmar, waar volgens een onderzoek van The New York Times de handel in jade ‘het bloederige etnische conflict aldaar heeft gefinancierd en een epidemie van heroïnegebruik en hiv-infectie onder de Kachin-minderheden, die in de mijnen werken, teweeg heeft gebracht.’ Het laatste wat je wil is dat jouw ‘helende kristallen’ bijdragen aan menselijk trauma en vernietiging van het milieu. Waarom wordt dit niet door overheden wereldwijd gecontroleerd? ‘Dat zou heel mooi zijn’, antwoordt Hogestyn: ‘Als in een fairtrade- of eco-label.’ De overheid zou de kristallenstroom – net zoals in het geval van diamanten – kunnen reguleren zodat alleen ‘verantwoorde stenen’ het land binnenkomen. Er bestaan nog geen restricties op het gebied van kristallen, hoewel Canada, Finland, Argentinië, Botswana, Spanje en de Filipijnen de hoogste eisen stellen aan duurzaam mijnen. Die omslag kost weliswaar bergen met geld. De push hiertoe moet vanuit het bedrijfsleven komen, die wordt beïnvloed door ons als consument. Cook vindt dat de verantwoordelijkheid vooral ook bij bedrijven ligt: ‘Die moeten een hoog niveau van goed bestuur uitvoeren, waar ter wereld ze opereren. Zo kunnen deze toonaangevende bedrijven de lat verhogen voor onderontwikkelde landen.' Hot topic is het momenteel zeker. Het publiek wil net zoals met vlees en eieren (als je niet al veganistisch bent) alsook kleding weten waar iets vandaan komt, door wie het is gemaakt en hoe. ‘Stem met je portemonnee’, zoals Livia Firth, pionier in duurzaamheid met haar consultancy Eco-Age, altijd benadrukt.

Advertentie - Lees hieronder verder
image
Uit het boek Crystal RX van Colleen McCann
Advertentie - Lees hieronder verder
Advertentie - Lees hieronder verder

Do your research

Rest de vraag: waar kun je nu het beste je eigen kristallen vandaan halen? Colleen McCann, modestylist-turned-sjamaan en auteur van het nieuwe boek Crystal RX (die ook veel met Cook samenwerkt), vertelt: ‘Ik reis de hele wereld over en ontmoet dan verschillende kristallenverkopers. Mijn kristallen heb ik gekocht bij een lokale winkel, cadeau gekregen van een vriend, via healing workshops, kristallenbeurzen en groothandelaren. Ik heb ze met mijn eigen blote handen uit de aarde gegraven bij een mijn.’ Dat is natuurlijk niet voor iedereen weggelegd, lacht McCann: ‘Lezers zou ik aanraden om je lokale winkel in metafysica te bezoeken. Neem vervolgens de tijd om met de winkeleigenaren in gesprek te gaan. Je wil toch ethisch gewonnen stenen, met een zo gunstige, heldere, schone energie mogelijk. Verder biedt Etsy een gigantische marktplaats aan kristallen. Knoop een praatje aan met zo’n individuele eigenaar, stel vragen. Voor hetzelfde geld kun je een kleine business juist steunen. Zie het als voeding: je wil free-range en farm-to-table.’ Met andere woorden, wil je een goede steen dan kost dat wat extra research. Op energetisch niveau kun je het kristal van jouw keuze ook ‘reinigen’, aldus McCann. In haar boek, een uitgebreide gids over hoe je bijvoorbeeld een 'altaar' bouwt en de helende kwaliteiten van kristallen, geeft ze onder meer veertien manieren waarop je dit kunt doen.

image
Uit het boek Crystal RX van Colleen McCann
Advertentie - Lees hieronder verder

Waar op te letten bij het kopen van kristallen?

  • Kies lokaal, zoals bij een plaatselijke winkel waaronder Stenelux in Amsterdam of het Nederlandse Rock Your World (hun werkwijze kan nog beter, maar jouw steun moedigt hen aan dit pad voort te zetten a.k.a. zo ‘stem’ je dus met je portemonnee) en blijf vragen naar de herkomst van de steen van jouw keuze;
  • Let op prijs-kwaliteit, net zoals bij kleding kun je aan de prijs van een kristal ook de kwaliteit aflezen. Hogestyn geeft een voorbeeld: ‘Citrien is bijvoorbeeld een kwarts die tot een familie van amethisten behoort. Het is een bijzonder schaarse en daardoor vrij kostbare steen. Vaak krijg ik de vraag: waarom is het zo duur? Vind je hem tegen een andere prijs dan is het meestal een gebrande amethist, waardoor deze een gele gloed heeft verkregen. De grap is: zelfs in kristallenboekjes zie je soms een gebrande amethist in plaats van citrien staan. Als mensen onze prijs te duur vinden, prima. Maar ik ben een kleine nichespeler en ik sta achter mijn verhaal. Als je kwaliteit wil garanderen staat daar ook een zekere prijs tegenover.’
  • Keuze van het kristal: luister naar je gevoel én kijk wat er op dat moment beschikbaar is vanuit de natuur. Zowel Cook als McCann raden aan om vanuit je intuïtie te bepalen welke het wordt, dat is de steen die je ‘roept’. Voor nog meer begeleiding hierin kun je ook het boek Crystal RX van Colleen McCann lezen, een rijk geïllustreerde gids. Daarbij zegt McCann ook: ‘Online winkeltjes specialiseren zich meestal óf in een bepaald type kristal óf ze hebben continu nieuwe kristallen met een up-to-date aanbod. Een store die continu andere kristallen verkoopt, verzamelt naar alle waarschijnlijkheid wat op dat momenten voorhanden is van goede kwaliteit. Dat zal dan toevallig gevonden zijn aan het oppervlak van de aarde.’
  • Etsy-winkels zoals Kacha Stones en Moonrise Crystals staan goed aangeschreven. Zo is Kacha Stones gevestigd in Wales en staat dit bedrijf erom bekend dat ze al sinds 1996 met individuele mijnen samenwerken om stenen te sourcen die op een conflictvrije manier gewonnen zijn. Deze Britten nemen het zelfs nog een stap verder door hun voorraad op te slaan op zogenaamde ‘energetische landgoederen’ in ‘beschermende lades van eik’. Plus Moonrise Crystals van Julia Abouzelof, die elk van de stenen die ze verkoopt met de hand selecteert. Zij is ook een van de weinige verkopers die de journalist van het New Republic-interview te woord wilde staan.
  • Alarmbellen moeten gaan rinkelen bij het volgende, aldus Cook: ‘Als het te goed lijkt om waar te zijn, bijvoorbeeld (zoals hiervoor genoemd) veel te goedkoop voor de steensoort. Maar ook gigantische kristallen die bijna nooit in zo’n formaat voorkomen. Je kunt ook de Facebook-groep Scamologists erop naslaan, die volgers op dit soort "red flags" attenderen. Helaas is misleiding nog zo'n eeuwenoude business.’
  • Vraag, vraag, vraag: steek er zelf extra research in voordat je overgaat tot aankoop. Ga in gesprek met de eigenaar van een kristallenwinkel en vraag waar deze zijn waar vandaan heeft. Wie weet duikel je ook nog een mooi verhaal op.

    Crystal Rx: Daily Rituals for Cultivating Calm, Achieving Your Goals, and Rocking Your Inner Gem Boss van Colleen McCann is nu verkrijgbaar op Amazon.

    Advertentie - Lees hieronder verder
    Meer van Interviews