Esther Perel is niet zomaar een seks- en relatietherapeut. Ze is als een goede, wijze vriendin aan wie je alles wil vertellen. Ook al heb je haar nog nooit ontmoet, je wil je hart bij haar uitstorten. Alle vragen die je hebt over seks en relaties wil je aan haar stellen. Want zij heeft antwoorden. En belangrijker: ze oordeelt niet. Ze is er niet om te oordelen, zegt ze zelf, ze is er om te helpen. Dat doet ze al meer dan dertig jaar in een bloeiende praktijk in Manhattan, waar de wachtlijst lang is. Want Esther Perel, dochter van Pools-joodse ouders die opgroeide in Antwerpen, wordt in Amerika en ver daarbuiten gezien als een van de meest gerespecteerde stemmen in het discours over erotiek.

Advertentie - Lees hieronder verder

The New York Times noemde haar een van de belangrijkste game changers in seks en liefde vanwege haar intelligente, scherpe maar compassievolle blik. De kwaliteit van onze relaties bepaalt de kwaliteit van ons leven, is haar motto. Ze schreef een boek over hoe je het vuurtje brandend houdt in een lange relatie, Erotische intelligentie, dat in Amerika op de bestsellerlijsten terechtkwam als een gedurfde, provocatieve nieuwe kijk op seks en intimiteit. Ze hield TED-talks die bijna 21 miljoen keer werden bekeken en ontwikkelde digitale workshops waarin ze je, bijvoorbeeld, leert je seksualiteit te (her)ontdekken, of hoe je je hang naar zekerheid en verbinding kunt verenigen met de vrijheid die zo broodnodig is voor de erotiek tussen jou en je lief. En voor al die duizenden, miljoenen mensen voor wie Perels praktijk in Manhattan onbereikbaar is, is er haar podcast Where Should We Begin, waarin ze ons laat meeluisteren met livesessies van paren in therapie en tegelijkertijd haar visie ontvouwt op de onderwerpen die daar ter sprake komen. Zoals: wat te doen als hij al jaren een affaire blijkt te hebben?

Advertentie - Lees hieronder verder

Relatiereddend

Haar nieuwste boek heet Liefde in verhouding en gaat over dat ene verschijnsel in relaties dat al zo oud is als het instituut huwelijk, maar waarvan we desondanks nog altijd niet de crux hebben gevonden: vreemdgaan. Maar Perel zou Perel niet zijn als het niet ook over andere dingen zou gaan. Want ze is er de schrijver niet naar het simpelweg over ontrouw te hebben. ‘Er zijn al genoeg boeken geschreven over de consequenties en impact die het kan hebben als een partner vreemdgaat,’ zegt ze in een charmant Vlaams met een mengeling van Franse en Amerikaanse tongval. 'Er zijn genoeg boeken over hoe je het slachtoffer kunt helpen. En over dat ontrouw alleen gebeurt als er iets mis is met de persoon of mis in de relatie. Dat is allemaal al gezegd, en ik ga nooit zeggen wat al gezegd is.' Dus dit is een boek over al het andere: over dat het niet klopt, allereerst, dat het alleen gebeurt in slechte huwelijken of bij 'foute' mannen. Maar ook over dat het slachtoffer van een affaire niet altijd het slachtoffer in een relatie is. En over relaties: wat we verwachten, wat we denken te willen en waar we recht op menen te hebben. Over hoe je het kunt voorkomen, en over de vraag of je het per se moet willen voorkomen. Soms, zegt Perel, kan een affaire juist een relatie redden. Affaires werpen licht op onze verwachtingen en verlangens. Juist door ze te begrijpen, kunnen we sterkere relaties bouwen. 'Daarom hebben we een conversatie nodig die de complexiteit van ontrouw omarmt, en die meer oog en compassie heeft voor alle betrokken partijen.’ Juist nu. Want: 'We leven in een tijdperk waarin we sterker in de verleiding komen dan ooit.’

Advertentie - Lees hieronder verder
Getty ImagesJoel Sartore

Europese Meisjes

Blij loopt Perel terug van de shoot voor het interview. Dit is een thuiswedstrijd voor haar. Gisteravond trad ze op in haar thuisland België. Vandaag heeft ze de hele dag interviews in haar hotel in Amsterdam. Kranten, televisieprogramma's, ze staan in de rij voor Perel, die hier haar interviews in haar moedertaal kan geven. Dat is overigens niet makkelijker, zegt ze lachend: ‘Ik ben gewend het over dit onderwerp in het Engels te hebben en heb mijn boek ook in het Engels geschreven.’ Ze zal later inderdaad soms naar woorden zoeken en om vertalingen vragen – insecurity, hoe zeg je dat in het Nederlands? En yearning? Hunkeren. ‘Bij een affaire hunkeren we niet altijd naar een andere persoon. Het is een hunkeren naar een ander deel van onszelf.’

Maar eerst praten we over Diane von Furstenberg, van wie Perel een outfit droeg tijdens de shoot. Diane von Furstenberg is een goede vriendin van haar. De ontwerper hield een feestje bij haar thuis ter ere van Perels nieuwe boek, dat goed getimed was: die avond maakte ontwerper Georgina Chapman bekend dat ze wegging bij haar man Harvey Weinstein. Ontrouw, tekende Vogue op, was op ieders lip. Maar, zei Von Furstenberg, ‘een affaire hebben betekent niet meteen dat je de ander verraden hebt. Sowieso haat ik het woord verraad – wat betekent het? Esther en ik zijn Europese meisjes, dus we kijken anders tegen die dingen aan.’

De twee vriendinnen gaan way back en zijn hecht sinds het begin. Niet alleen omdat ze beiden Belgen zijn in New York. ‘Haar ouders hebben net als de mijne de holocaust overleefd,’ vertelt Perel met een glimlach die verklaart waarom iedereen haar zo charismatisch noemt. Zoals gezegd: je wil haar horen praten en als ze uitgepraat is, wil je haar alles vertellen over je liefdesleven, over die man die vreemdging bij jou, over die keer dat jij bijna een man wilde kussen die niet je vriend was. ‘Mijn ouders waren de enige overlevenden van de familie. Dat is een ander verhaal dan dat van Diane. Maar toch schept het een band. Kinderen van ouders die de holocaust overleefden delen iets speciaals. Wij weten: wat doe je met je angst? Hoe leef je alsof je alle machten hebt, maar met de wetenschap dat je elke dag alles zou kunnen verliezen? Dianes moeder woog na de oorlog nog maar iets van 35 kilo en mensen vroegen haar: hoe gaat het? Prachtig, zei ze. Prachtig. Want als je begint te zeggen: ik heb honger, dan heb je honger.’

Advertentie - Lees hieronder verder

Erotiek als antidotum

Vraag Perel hoe ze sekstherapeut werd en ze vertelt je over haar ouders en hoe ze vier jaar lang oog in oog met de dood stonden in een concentratiekamp. Hun trauma werd de inspiratie voor haar werk. Of liever: hoe ze daarmee omgingen. ‘Mijn ouders zijn niet bedrogen door een partner, ze zijn bedrogen door de hele wereld. En toch, ze hebben opnieuw geliefd, getrouwd, genoten. Ze zijn het bewijs dat er zoiets bestaat als resilience. Dat wilde ik onderzoeken: wat is die veerkracht? Hoe deden ze dat?’ Perel heeft als kind al begrepen dat er twee soorten overlevenden zijn: ‘Er zijn mensen die niet dood zijn gegaan, en er zijn mensen die weer tot leven komen.’ Haar ouders behoorden tot die laatste groep, en hebben haar geleerd hoe belangrijk liefde daarbij is. ‘Mijn ouders wisten hoe belangrijk erotiek is als antidotum voor de dood.’

Dat er een verschil is tussen niet-dood zijn en daadwerkelijk leven werd een belangrijk inzicht in Perels kijk op de liefde: ‘Er zijn relaties die niet dood zijn, maar ook niet levendig.’ De mensen met niet-levendige relaties, zijn de mensen die naar Perel komen. ‘Ze klagen over een slechte relatie of slechte seks. Soms willen ze een beetje meer. Maar ze willen altijd beter. En beter heeft niets van doen met posities of frequentie. Beter heeft te doen met de kwaliteit van de ervaring. Met de poëzie. Met het genieten. De hechting. En daarvoor doet ouderdom er niet toe. Er is geen te oud, geen te dik. Dat heeft niets te maken met al die dingen. Het heeft te maken met uw verbeelding, en net zozeer met de relatie met een ander als met uzelf.’

Het onbekende is erotisch

Vreemdgaan heeft volgens Perel ook te maken met de relatie met jezelf, vaak meer dan met die ander. ‘Er komen mensen bij mij die zeggen: ik hou van mijn partner, en toch heb ik een affaire. Dan heeft vreemdgaan niets te maken met die relatie. Het heeft te maken met verlies, met hartstocht, met sehnsucht. Dikwijls zijn het mensen die al tien of twintig jaar met iemand samen zijn en al die tijd monogaam zijn geweest, ze werken, ze zorgen voor hun kinderen, ze zijn verantwoordelijk en goede burgers. En op een dag zijn ze veertig en zeggen ze: is this it? En dan gaan ze over een grens, zonder dat ze het ooit wilden, en ze doen iets waarvan ze dachten dat ze het nooit zouden doen. Niet omdat ze hun partner niet meer willen, maar omdat ze de persoon die ze zijn geworden niet meer willen zijn.’

Advertentie - Lees hieronder verder

Er zijn natuurlijk ook andere manieren waarop je dat is-dit-alles-gevoel kunt wegpoetsen. ‘Je kunt een Porsche kopen. Of je kijkt je lief aan en zegt: we moeten verhuizen.’ Als je het goed doet, kun je een misstap ermee voorkomen. En ‘goed’ betekent volgens Perel: iets nieuws, onbekends, anders, en liefst een beetje edgy. ‘Het belangrijkste, naast alles wat zorgt voor een goede relatie – veiligheid, verzorging, zekerheid, al die dingen – is dat je tien procent van de verbeelding die je in je affaire zou stoppen, in je relatie steekt. Doe nieuwe dingen, heb nieuwe ervaringen, doe iets waar een risico aan kleeft.’ In bed, bedoelt ze, maar vooral in het leven. ‘Als je dingen doet die je graag samen doet, dan heb je een goede vriendschap. Maar als je dingen doet die nieuw zijn, die een nieuw facet van uzelf laat zien en laat ontdekken, dan wordt het verlangen sterker. Het onbekende is erotisch.’

En toch blijkt vreemdgaan vaak de meest aantrekkelijke optie. ‘Omdat het ook verboden is. En als iets verboden is of taboe en je doet het toch, dan heb je het gevoel dat je echt doet wat je wilt.’ Dat is de paradox van het taboe, en de reden waarom het zo belangrijk is dat we het doorbreken: ‘Het veroordelen van vreemdgaan moedigt juist de transgressie aan. In het verbodene zit de vrijheid, het opeisen van vrijheid. Dat is een van de voornaamste thema's van ontrouw. Niet de seks. Niet die ander. De vrijheid.’

Getty ImagesJose A. Bernat Bacete

De one and only

Advertentie - Lees hieronder verder

Die vrijheid jagen we meer na dan ooit, denkt Perel. ‘We denken vandaag de dag dat we onze begeertes moeten bevredigen. Dat we er recht op hebben. Ontrouw is er altijd geweest. In alle modellen van het huwelijk, als een soort schaduwkant die nu eenmaal met trouw samenhing. Maar de betekenis was niet altijd hetzelfde. Vroeger ging je vreemd omdat het huwelijk geen passie en geen liefde bracht. Vandaag ga je vreemd omdat de relatie niet de passie en liefde geeft die ze belooft.’

Want zo is onze opvatting van relaties tegenwoordig: vroeger was het huwelijk een economisch construct, nu is het een romantisch ideaal. En dus verlangen we van onze partner alles. Liefde én vriendschap én geborgenheid én passie, en dat ook nog eens tig jaar achtereen want we worden steeds ouder. Dat is praktisch onmogelijk, schreef Perel al in Erotische intelligentie. 'En toen waren er nog geen datingapps,' zegt ze lachend. ‘De keuze van duizend mensen aan je vingertoppen maakt ons gek. En het geeft de relatie nog meer gewicht. Want dat wil wat zeggen, dat als ik u vind, dan stop ik voor u met Tinder. Met u stopt mijn keuzeconflict. Kunt u zien hoe belangrijk u bent. De ‘one and only’ is daarmee een welhaast grenzeloos concept geworden.’ En die vinden we ook nog eens nadat we er eerst vijftien jaar op los hebben geleefd. ‘Dus als ik u dan vind, dan is het contrast tussen de ware liefde en het nomadische Tinder enorm. Met Tinder is er helemaal geen hechting, maar hier bent u, de persoon die mij alles gaat geven. Dat idee had nooit zoveel gewicht als vandaag.’

Zijn vrouwen monogamer?

Voilà, een voedingsbodem voor desillusie, natuurlijk. En voor ontrouw. En heus niet alleen voor mannen. ‘Er zijn zo veel stereotypen,’ weet Perel. ‘Mannen zouden diversiteit nodig hebben. Mannen zouden niet monogaam zijn. Mannen willen meer vrouwen. Maar is dat echt zo? Ik weet wel dat mannen denken dat ze als ze dat niet willen, ze niet mannelijk genoeg zijn. Maar dat wil niet zeggen dat het ook echt willen. En dan vrouwen, die zouden monogaam zijn van nature. Maar misschien is monogamie wel moeilijker voor vrouwen.’

Advertentie - Lees hieronder verder

Of niet misschien: dat ís zo, zegt Perel. ‘Veel moeilijker. De seksualiteit van vrouwen is meer contextueel, dat wil zeggen dat ze meer verbeelding nodig heeft om geprikkeld te worden. Meer engagement. Meer aandacht, niet minder. En dikwijls krijgt ze dat niet in haar relatie. We denken vaak dat vrouwen minder geïnteresseerd zijn in seks. Maar dat is niet zo eenvoudig: misschien is het meer juist te zeggen dat ze niet is geïnteresseerd in de seks die ze gaat hebben. En als ze een affaire heeft, dan krijgt ze al deze erotische ingrediënten. Ze krijgt een nieuwe rol in haar leven. Gisteren was ze moe om acht uur ‘s avonds, nu heeft ze energie voor drie. Ze is al jaren moeder, dochter, vrouw en ze zorgt voor iedereen en nu zorgt ze alleen maar voor zichzelf. Vrouwen voelen zich dikwijls minder schuldig dan mannen als ze vreemdgaan, omdat ze meer denken dat ze er recht op hebben.’

In dat opzicht, zou je zeggen, heeft vreemdgaan soms ten minste één nut: het maakt een vrouw gelukkiger. ‘Affaires hebben vele nutten. Maar dat wil niet zeggen dat ze goed zijn. En het wil niet zeggen dat ik ooit aanraad om vreemd te gaan. Of dat ik het justifieer of rationaliseer. Er zijn ook beslist affaires die een relatie kapot maken, en die zijn verschrikkelijk pijnlijk voor de partner die bedrogen wordt.’ Traumatisch zelfs tegenwoordig, omdat we die ene persoon waren die alles moest geven en daar kennelijk in gefaald hebben. ‘Maar soms,’ zegt Perel, ‘ja, soms behouden affaires een huwelijk. Soms openen ze gesprekken die eerlijker en dieper zijn en die al jaren niet meer voorkwamen, over wat je nu echt wil en voelt. Soms wordt de seks beter – in het licht van verlies gaan vaak alle remmen los. En soms is het een manier voor mensen om zich nog levendig te voelen, om bij iemand te blijven zonder te sterven. Maar dat is moeilijker voor mensen te erkennen.’

Esther Perels boek 'Erotische intelligentie' verscheen in 2014. Haar nieuwste boek, Liefde in verhouding – een nieuw perspectief op trouw en ontrouw is nu uit. Meer Esther Perel? Beluister zeker ook haar podcast Where should we begin? waarin je meeluistert naar een therapiesessie van Perel met stellen in relatiecrisis.