Rusland door de ogen van de nieuwe 29-jarige hoofdredacteur Eva Hartog Skorobogatova van The Moscow Times

Vogue spreekt Eva Hartog Skorobogatova van The Moscow Times vanuit haar woonplaats Moskou.

hoofdredacteur-the-moskow-times
Eva Hartog Skorobogatova

Rusland is een bewogen land – historisch gezien, maar zeker ook anno 2017. Voor Eva Hartog Skorobogatova precies de reden om zich in 2013 definitief in Moskou te vestigen, zo vertelt ze Vogue als we de nieuwe 29-jarige hoofdredacteur van Derk Sauers The Moscow Times telefonisch spreken. ‘Ik wilde artikelen schrijven, mij ontwikkelen als journalist. In Nederland gebeurde in 2013 voor mijn gevoel helemaal niks. Om mij heen zag ik veel ijzersterke journalisten die zich bijvoorbeeld hadden gespecialiseerd in politiek, maar mijn achtergrond was breder en Rusland leek mij heel spannend, fascinerend. Heel ruw nog als land. Daar kan nog wel veel gebeuren, dacht ik zo. Veel dieper ging het niet. Achteraf gezien was het de perfecte timing, de afgelopen vijf jaar zijn een zeer interessante periode geweest.’

Advertentie - Lees hieronder verder

'Het is iets heel Russisch dat jonge mensen in Moskou snel naar de top kunnen klimmen.'

Met een graad in Engelstalige studies Liberal Arts and Sciences aan University College Utrecht en politieke filosofie aan de Universiteit van Leiden, kon ze direct bij The Moscow Times aan de slag als redacteur. Zelf wijt ze het aan ‘een mix van toeval en heel veel mazzel.’ Hartog (1988) groeide op in Spanje, is de dochter van een Russische moeder en Nederlandse vader die boeken uit het Russisch vertaalt naar zijn moedertaal. ‘Wel een verantwoordelijkheid om te kenschetsen hoe het er nu in Rusland aan toegaat, hoe Russen denken,’ concludeert ze na ons gesprek. Toch is Eva Hartogs visie hierop bijzonder verfrissend en verhelderend. ‘In 2013 hield Europa, het Westen, nog van Rusland, maar al snel daarna begon het mis te gaan.’ Van vlucht MH17 tot het conflict met de Oekraïne en de Amerikaanse sancties jegens Rusland van deze week tot de oorlogsdreiging rondom NAVO-gebied. ‘Ik zag gebeuren hoe de sfeer omsloeg.’

Derk Sauer en Eva Hartog Skorobogatova.
Joost Bosman​​

Gefeliciteerd met je nieuwe aanstelling. Zag je dit aankomen?
‘Nee, helemaal niet. Niemand had verwacht dat The Moscow Times zo snel de omslag zou maken van print naar een volledige focus op digitaal. Waarom Sauers mij hoofdredacteur heeft gemaakt? [Lacht] Dat moet je aan hem vragen. Ik kan je wel zeggen dat toen ik vier jaar geleden op web begon het heel goed ging, er zat zoveel groei in. Dat is onder mij gebeurd. Ons team is ook heel jong – allemaal van zo tussen de 20 en begin 30 jaar oud. Dat is ook iets heel Russisch. Jonge mensen kunnen in Rusland sneller carrière maken – op redacties, en ook in het bedrijfsleven.’

Advertentie - Lees hieronder verder

Wat is jouw persoonlijke band met Rusland? Zou je kunnen duiden waarin je je ‘Russisch’ en waarin meer ‘Nederlands’ voelt?
‘Mijn moeder komt uit Donetsk, nu Oekraïne, dat in haar tijd nog onderdeel was van de Sovjet-Unie. Persoonlijk voel ik mij meer Nederlands dan Russisch. Dat uit zich in een bepaalde mentaliteit. Het directe – een cliché, maar wel waar – en ook de openheid als in meer open minded, flexibeler. Waar ik aan moest wennen toen ik naar Rusland kwam en nog steeds bij Russische vrienden is hoe conservatief ze kunnen zijn. Opvattingen over de politiek, maar ook over het gezinsleven. Let wel, het is geen Europees land, al lijkt het daar wel op. Als je naar Moskou komt is het een ontwikkelde stad die er prachtig uitziet. Londen, Parijs, het doet denken aan zo’n metropool. Bomen worden geplant, fietspaden aangelegd. Dat was voor Moskovieten een symbool van vooruitgang. Rusland staat niet stil, ontwikkelt zich continu. Maar achter de hippe cafés op elke hoek, bars met speciale craft beers en winkeltjes schuilt ook een totaal andere cultuur. In de politieke sfeer lijkt het wel alsof we ineens tientallen jaren teruggaan in de tijd, naar de Koude Oorlog. Dat is een raar contrast. Ik ben het vaak niet eens met de Russen, maar ergens begrijp ik ze wel. Ik heb veel empathie en begrip voor Rusland, waarschijnlijk vanwege mijn roots.’

Welk verhaal ontbreekt naar jouw gevoel over Rusland in de westerse media? Vanuit het Westen bezien is Rusland de agressor. Niet om het goed te praten, maar ook in buitenlandpolitiek wordt de annexatie van de Krim enkel afgeschilderd als een agressieve zet van Rusland. Terwijl de Russen wordt verteld: “Kijk, Amerika valt ons aan. Wij kunnen ons alleen maar verdedigen.” Dat is een volstrekt andere manier om naar dezelfde zaken te kijken. Waar weinig over wordt gepraat is de gemiddelde Rus. Waarom zijn de meeste mensen het toch met de politieke koers eens? Deels omdat het wordt gestuurd vanuit de staatstelevisie, maar ook vanwege de geschiedenis. Het beeld van de Russen wordt ontzettend gevormd, bepaald door wat er in het verleden is gebeurd, door wat mijn leeftijdsgenoten nog hebben meegemaakt in het Rusland van de jaren negentig.’

Advertentie - Lees hieronder verder
Advertentie - Lees hieronder verder

'Als Nederlander is het vreemd als je een biertje met iemand drinkt en diegene plots Stalin prijst.'

Hoe vormt deze periode dan hoe Russische jongeren naar hun land kijken?
‘In de jaren negentig was Rusland veel minder rijk, minder stabiel, heel onzeker eigenlijk. Russen zijn opgegroeid met het idee dat er altijd gevaar op de loer ligt. Er was veel criminaliteit, veel gangs in de grote steden. Er heerste anarchie, terwijl er toen ook een president was. Toen is het geloof tot stand gekomen dat Rusland een sterke leider nodig heeft. Liever minder vrijheid, maar wel stabiliteit. Vrijheid vandaag de dag wordt geassocieerd met de jaren negentig, met armoede en wetteloosheid. Als Nederlander is het een vreemde gewaarwording als je een biertje met iemand zit te drinken en die persoon plots Stalin prijst – terwijl ik vanuit mijn opvoeding heb meegekregen dat hij gelijk staat aan Hitler. Maar Stalin is nog enorm populair. De politieke cultuur is zo gegroeid dat er een enorme hang is onder het volk naar afhankelijkheid van de staat.’

Eva Hartog Skorobogatova

In hoeverre kun je onafhankelijke journalistiek in Moskou bedrijven. Kleven hier ook risico’s aan?
The Moscow Times wordt in het Engels geschreven, dus je kunt ons niet vergelijken met een Russische krant. We zijn hiernaast relatief klein en een groot deel van ons publiek zit in het buitenland – naast Russische scholieren en intellectuelen. Hierdoor vormen we geen directe bedreiging voor het Kremlin. Er is eigenlijk geen peil te trekken op de Russische censuur. Je kunt uit het niets door de overheid op de vingers worden getikt dat het mis is. Tot dat moment doe je gewoon je werk. Een voormalig collega van mij zei wel: “Stel dat je een grens overschrijdt, de krant moet sluiten, zorg dan dat het om een stuk gaat waar je helemaal achter staat.” Geen slordigheidsfout. Check, double check.’

Advertentie - Lees hieronder verder

Wat vinden je ouders eigenlijk van je werk?
‘Mijn moeder moest heel erg wennen, omdat zij eind jaren zeventig omgekeerd de reis heeft gemaakt vanuit de Sovjet-Unie. Zij vond in Nederland een soort paradijs van vrijheid en democratie. Ik bevind me trouwens wel in een luxepositie. Als een Russische collega de mist ingaat zijn ze echt de pineut. Ze kunnen aangeklaagd worden, hun gezin geïntimideerd, aangevallen. In het verleden zijn er journalisten vermoord. Maar het kunnen ook praktische zaken zijn, zoals je huis verliezen. Als het mij te heet onder de voeten wordt kan ik altijd terug naar Nederland. Dat maakt je ook vrijer in je denken.’

'De laatste tijd hoor ik veel Moskou correspondenten zeggen dat Amerika net Rusland is.'

The Putin Interviews, een National Geographic documentaire over Poetins leven binnen de muren van het Kremlin waarvoor Amerikaanse documentairemaker Oliver Stone hem maandenlang volgde en drie uur interviewde, werd laatst wereldwijd uitgezonden. De kritiek vanuit vooral Amerika was niet mals. Wat vond jij hier zelf van?
‘Ik heb niet alle delen gezien, maar ik schrok van wat ik zag. Poetin kreeg de kans zijn verhaal te doen, zich voor te stellen aan de wereld zoals wij hem altijd zien op de staatstelevisie zonder enig weerwoord van de interviewer. Poetin heeft alles onder controle; hij is een voormalige KGB’er, je zult hem niet betrappen op een bizarre uitspraak. Het is gevaarlijk dat mensen op face value aannemen dat ze zijn ware gezicht hebben gezien, maar dit is niet de man die er achter gesloten deuren zijn eigen agenda op nahoudt. Kritische journalisten krijgen geen toegang tot Poetin. Het is niet alsof hij eens goed wordt ondervraagd bij een programma zoals Nieuwsuur of Pauw. Stone heeft vast ook concessies moeten maken om hem te kunnen spreken. Al romantiseert hij Rusland te veel. Ten tijde van de Sovjet-Unie werd er zelfs door buitenlanders rooskleurig naar het communisme gekeken, terwijl er verschrikkelijke dingen gebeurde. Opvallend genoeg hoor ik veel Moskou correspondenten de laatste tijd zeggen dat Amerika net Rusland lijkt. Trump lijkt niet op Poetin als persoon, maar praat wel als een Russische politicus. De taal en retoriek is aanstootgevend. Het idee dat het Russische systeem ondenkbaar zou zijn in andere landen is opeens wankel. Je kunt veel vergelijkingen trekken tussen Amerika en Rusland – ook de Amerikaanse en Russische kiezers hebben veel gemeen, met een bepaald gevoel van exceptionalisme.’

Welk geluid wil jij brengen met The Moscow Times?
‘Het is heel makkelijk je tegen Rusland af te zetten, maar ik wil altijd de nuance opzoeken. Ik houd niet van ‘pro’ of ‘anti’ terminologie. Natuurlijk zijn we bij The Moscow Times kritisch. Maar we proberen ook vaak gewoon iets uit te leggen, om een onderwerp in de context te plaatsen. Hiernaast hebben we een opinie sectie, waar experts, de Russische elite en mensen met een interessante andere blik aan het woord worden gelaten. Zodat ook lezers in Nederland en Amerika de logica erachter begrijpen. Het staat nu allemaal nog in de kinderschoenen, maar ik ben bijvoorbeeld heel trots op een prachtig stuk van de dochter van politicus Boris Nemtsov die een paar jaar geleden is doodgeschoten. Verder zitten we natuurlijk niet voor niets in Moskou – in een hypermodern kantoor met uitzicht over de stad – dus we gaan ook de straat op.’

Waar zien we jou in Moskou als je niet aan het werk bent?
‘Met mooi weer zoek ik graag een park op; dat zijn hier net bossen. Ja, Moskou heeft veel verkeer, maar het is ook heel groen. Russen gaan in het weekend graag de hectische stad uit. Veel hebben een zomerhuisje, verbouwen hun eigen groenten. Wat ik in Rusland ook heb geleerd is om vaker naar het theater te gaan. Goed voor mijn Russisch, maar je kunt hier ook voor vijf euro naar een heel goed theaterstuk van Tsjechov of Dostojevski. Heel leuk. Die subsidiëring van cultuur is toevallig nog een overblijfsel van het communisme.’

Advertentie - Lees hieronder verder
Meer van Interviews