Trendforecaster Lidewij Edelkoort weet als geen ander tendensen te duiden en richting te geven aan ons toekomstgevoel. Vogue’s Alja Bakker spreekt Lidewij over Covid-19 en de gevolgen daarvan voor de mensheid: 'We komen uit deze crisis zoals uit een oorlog: alleen de gebouwen zullen nog overeind staan.'

'Mensen denken dat ik een soort geheimzinnige waarzegger ben, maar zo is het niet,' aldus de in Wageningen geboren Lidewij – Li – Edelkoort (69), ’s werelds meest vooraanstaand trendforecaster. Eerder dan met een glazen bol in de toekomst kijken, is Edelkoorts vak naar eigen zeggen een kwestie van goed kijken en luisteren, altijd nieuwsgierig blijven, informatie verzamelen en blind durven varen op je intuïtie. Li Edelkoort studeerde aan hogeschool Artez in Arnhem, was tien jaar directeur van Design Academy Eindhoven en is tegenwoordig – naast haar eigen bedrijf waarmee ze (samen met haar teams in Parijs, New York en Tokyo) elk seizoen trendvoorspellingen doet in de vorm van lezingen en boekwerken, voor klanten als Google, Disney en L’Oréal – decaan van de afdeling Hybrid Design Studies van de prestigieuze Parsons School for Design. The New York Times noemde haar een icoon en Time Magazine bestempelde haar als een van de vijfentwintig meest invloedrijke personen in de modewereld.

Vogue spreekt Li Edelkoort – uiteraard op afstand; zij in quarantaine in Zuid-Afrika, wij op het platteland onder de rook van Amsterdam – over deze wereldwijde crisis, de gevolgen ervan voor mens en maatschappij, en het bewaken van je geestelijke gezondheid in eenzaam isolement.

Lidewij, je zit momenteel in Zuid-Afrika in quarantaine; wat brengt je juist daar?

‘Afgelopen Valentijnsdag reisden mijn collega Philip Fimmano en ik af naar Johannesburg. De reden van onze reis was een bezoek aan een van de beste designconferentie ter wereld, Indaba genaamd, die zijn vijfentwintigste verjaardag vierde. Ik heb er twintig jaarlijkse edities van meegemaakt en er lezingen gegeven. Het is een belangrijk en inspirerend ritueel in mijn bestaan en dat van collega’s, waar we gelijkgestemde mensen ontmoeten en veel van elkaar leren.

‘Ik onderga de quarantaine als een cadeau’

Al tijdens de conferentie, omstreeks 27 februari, besloten Philip en ik niet door te reizen naar onze tijdelijke woonplaats New York. We voelden aan dat het virus daar ook zou opduiken en wisten dat dat land helemaal niet klaar was voor zo’n massale aanval. Ze hebben slechts 970.000 ziekenhuisbedden voor 327 miljoen inwoners. Zelfs in gezonde tijden lijkt me dat een limiet. We leven hier Zuid-Afrika in een leuk hotel dat DORP heet, uitgenodigd door de excentrieke gastvrouw Gail Behr. Het doet me denken aan Dorpsstraat Ons Dorp van Monopoly; het begin van alles, dicht bij Af. Gail heeft het hotel gesloten en we wonen hier nu met een paar verdwaalde zielen, als een vreemde extended familie.’

Veel mensen vinden de quarantaine vooral in mentaal opzicht een uitdaging. Hoe ervaar jij dat?

‘Ik onderga de quarantaine als een cadeau dat me laat inzien en beleven dat ik me altijd te druk hebt gemaakt, en dat een gedwongen sabbatical enorme voordelen heeft. Elke dag worden klanten en activiteiten afgezegd, elke dag hebben we minder stress en wordt het leven helderder. Het is alsof ik eindelijk kan zien. Ik werk heel hard – vooral aan interviews en opiniestukken – maar wel in een ander, langzamer ritme, dat tijd laat voor lezen en luieren. Opeens hoef ik niet en zeg ik veel aanvragen af. Ondertussen heb ik ongelofelijk veel contact met vrienden en familie die ik lang niet gezien of gehoord heb. Skype en telefoon, sms, maar vooral lange e-brieven met persoonlijke verhalen. Dat kost elke ochtend een paar uur, maar het kan; er is geen dwang van het werk.’

‘Elke dag wordt het leven helderder, het is of ik eindelijk kan zien’

Hoe zie je mensen momenteel, ten gevolge van de steeds verder uitbreidende Covid-19 pandemie, veranderen?

‘Mensen gaan voortdurend door verschillende stadia, van absolute wanhoop tot verveling, tot opwinding en zelfs euforie. Alles hangt af van de levensomstandigheden en de elasticiteit van de geest. Velen vinden nieuwe wegen om virtueel te feesten en te toasten, om concerten te geven online, voor te lezen uit De Pest, zelf kleren te maken, taarten te leren bakken, uit te vinden hoe je moet coderen en meer. Dit zal leiden tot wat ik The Age of the Amateur heb genoemd, de werktitel van mijn nieuwe boek. Het is nu namelijk aan ons allen om het bestaan opnieuw vorm te geven en dat geeft voeldoening en een groot besef van ‘zelf’. Er wordt eigenlijk veel bewuster geleefd.’

Lidewij Edelkoort voor Vogue Nederland
Thirza Schaap

Je zei eerder: ‘Dit virus zou wel eens een amazing grace voor de mensheid kunnen zijn’. Kan je dat uitleggen?

‘Aan de vooravond van de Indaba-conferentie, was er een feestelijk diner voor alle sprekers en werd ik voor het blok gezet om een paar woorden te zeggen. Ik sprak over het verleden, de verwoestende impact van 9/11 en dan nu een nog zwaardere ramp: het Covid-19 virus. Ik vertelde dat dit virus wellicht een amazing grace voor de planeet zou kunnen zijn, doordat productie, transport en reizen zouden stoppen en daardoor de pollutie zou verminderen. Even respijt. Dat flapte ik er opeens uit, waarna de bal ging rollen. Daarom praat ik nu ook met jullie. De journaliste van Quartz Magazine, die ik erover sprak, haalde mijn uitspraken helemaal uit context en gebruikte alleen mijn toen nog vage gedachten over het virus. Dat is het gevaar van interviews. Maar ik sta nog steeds achter mijn opinie, die inderdaad inhoudt dat dit virus een kans voor de planeet zou kunnen zijn: na twee maanden sluiting zijn de luchten in China en Europa al veel minder vervuild, de steden in de wereld schoner en is het water in Venetië weer transparant.

‘We zien nu hoe fragiel de mensheid is; we zijn een endangered species’

Maar Covid-19 maakt goede én slechte krachten los, die niet makkelijk beheersbaar zullen zijn: een grotere tegenstelling tussen stad en platteland, waar de xenofobie bijzonder sterk wordt. Een onoverbrugbare kloof tussen rijk en arm. Een schrijnend racisme tegenover andere volkeren of provincies. Een groeiende macht van de overheid om te controleren en de bevolking te screenen, hulpmiddelen wel of niet te delen. Het idee dat de mens het slachtoffer moet en kan zijn van de economie. Alle alarmbellen rinkelen als waarschuwing voor het feit dat we op totalitaire structuren afstevenen. Dat staat lijnrecht tegenover de solidariteit tussen naties en bevolking onderling. Samen zingen tijdens de borrel, applaudisseren voor het medische wonder, muziek maken op afstand en bij elkaar zijn als gezin of vriendenkring; al die oergevoelens van saamhorigheid zijn opeens actueel en voelen goed. Er wordt veel creativiteit ontwikkeld. We moeten afwachten welke krachten zullen gaan winnen.’

Hoe zie je de modewereld veranderen ten gevolge van deze crisis?

‘Waarschijnlijk gaat de modewereld terug naar een eenvoudig model: concentratie, compact, niet overvloedig en zinvol. Het productieproces zal samenwerking vereisen tussen landbouw, garenmakers, textielfabrikanten en ontwerpers. Inspiratie komt uit de origine van de kleding, in plaats van uit het narratieve gezemel van reclame en data-gedreven marketingsystemen. Hierdoor ontstaat eerlijkheid en focus, die een ziel in het product zullen brengen. De jacht naar individuele stijl zal plaatsmaken voor een gemeenschappelijke mode, waar de herkenning van de ander juist voorop staat. De verschillen tussen duur en goedkoop, salon en straat, couture en casual zullen totaal verdwijnen om plaats te maken voor dezelfde stoffen, kleuren en vormen, alle geïnspireerd op eenvoudige iconen zoals uniformen, werkkleding, spirituele mantels, sportieve buitenkleding en romantische boerenjurken. Een gebrek aan middelen en grondstoffen zal bijdragen aan dit fenomeen.’

‘Luxe zal in de toekomst draaien om bomen, groenten, familie en handvaardigheid’

Mensen hebben vaak de neiging datgene te doen, waarvan ze weten dat het niet goed voor ze is. Zou deze pandemie daarin een omslag kunnen zijn?

‘Het virus dwingt ons te doen, wat we allang weten dat we moeten doen; minder reizen, minder kopen, minder weggooien, minder rotzooi toelaten in ons bestaan. Minder werken ook, minder stress en minder afhankelijkheid van geld. We zien in Amerika hoe zeer geld en inhaligheid de maatschappij hebben ontwricht – daar vindt men nu dat ouderen het loodje moeten leggen om de economie te redden. Die hebzucht gaat veel te ver; een pathologisch beeld dat wellicht de dood wordt van het marktgedreven kapitalisme. We krijgen nu de kans te kiezen voor een humaan, langzaam en circulair systeem. Voor een ‘economie van gelukkig-zijn’, noem ik het voorlopig.’

Thema’s als natuur, gezondheid en gezin dienen zich aan; veel mensen zouden die wellicht als vrouwelijk bestempelen. Zou deze pandemie dan eindelijk het einde van het patriarchaat betekenen?

‘Als we op afstand kijken naar de hoofdzakelijk witte politieke elite in de diverse westerse landen, is het duidelijk dat die periode voorbij is en dat inderdaad de meer empathische vrouw een rol van belang moet gaan spelen in onze wereld. Als we een andere weg in willen slaan, is de vrouw nodig om de wil tot winnen en gewin te beheersen en die energie in andere banen te leiden. Een post van Lenny Kravitz gaf dit prachtig weer. Hij hield een bord omhoog met de tekst: It’s time to turn it over to women! Men have had their chance to run the world and look where we are…’

Vogue's juninummer ligt vanaf donderdag 7 mei in de winkel en is hier online te bestellen.

BESTEL VOGUE'S JUNINUMMER HIER

Wist je dat je als abonnee Vogue digitaal leest via Tijdschrift.nl? Als abonnee koppel je je Vogue aan de Tijdschrift-app, waarmee je Vogue direct digitaal tot 3 maanden terug kan lezen.