Voor de zwarte gemeenschap zijn het, op z'n zachts gezegd, uitputtende weken. Kunstenaars vormen daar geen uitzondering op. Bij sommigen draait hun creatieve brein nu, soms tegen wil en dank, overuren. Anderen kunnen het juist niet opbrengen om de kwast weer op te pakken. Het is hoe dan ook een groep die een groter podium verdient, want de kunstwereld is nogal altijd erg wit, blijkt bijvoorbeeld uit dit recente onderzoek van NRC.

Zwarte kunstenaars zíjn er niet alleen (al blijft het 'we kunnen ze niet vinden'-argument ondertussen nog vaak de norm) maar zijn ook net zo gekwalificeerd als witte makers. En hoewel hun kunst lang niet altijd om zwarte problematiek draait, is het waardevol dat sommige creatieven verschillende problemen – zoals racisme, identiteit of het heersende schoonheidsideaal – bespreekbaar weten te maken, juist in een periode waarin helaas ook nog veel onbegrip heerst. Kunst kan zo, net als een podcast of boek, onderwijzen. Of je op z'n minst aan het denken zetten.

Vogue interviewt daarom vier Nederlandse kunstenaars met een bi-culturele identiteit die – allemaal op geheel eigen wijze – inzicht geven in de Black Lives Matter-beweging. We spreken ze over hun werk, de rol van kunst binnen maatschappelijke movements en diversiteit in de kunstwereld, want ook daar is nog veel werk aan de winkel.

Ashley Röttjers (24)

Is filmmaker en fotograaf. Gooide hoge ogen met haar short film Groeipijn, over opgroeien als een vrouw van kleur in Nederland.

This content is imported from Instagram. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

'Mijn werk focust zich vooral op vrouwelijkheid. Ik houd me daarbinnen voornamelijk bezig met vrouwen van kleur, maar wel op een subtiele manier. Ik zie mezelf zeker als activist, al leg ik dat er niet dik bovenop met mijn werk. Toch kan je het wel zo zien, omdat het tegen de norm in gaat. Ik vind dat het normaler moet worden om een gekleurd persoon te zijn in Nederland. Ik ben hier zelf ook geboren, en werd al zó snel als anders bestempeld. Ik zag het grotere probleem al gauw.

Kunst kan je blik op dingen veranderen. Het is tijdloos, maar symboliseert juist ook heel goed in welke tijd we nu leven. Na het zien van mijn documentaire Groeipijn zeiden sommige mensen: ah, zo had ik er dus nog niet over nagedacht. Aan de andere kant kreeg ik tijdens het maakproces ook veel vragen. Ik moest mezelf vaak verdedigen en werd af en toe gekleineerd. 'Hier hébben we het toch al heel vaak over gehad?,' vragen mensen dan. Die weerstand laat juist zien dat 'onprettige' films zoals de mijne nog hard nodig zijn.

'Die weerstand laat zien dat 'onprettige' films zoals de mijne nog hard nodig zijn'

In de eerste plaats vind ik het fijn dat Black Lives Matter zoveel media-aandacht krijgt. De laatste tijd word ik opeens ook meer gevraagd om een lezing of les over racisme te geven. Daar voel ik me bitterzoet over: ik wil het probleem tackelen, maar het is geen hype. Ik hoop dat mensen inzien dat ik gekwalificeerd ben als maker, en niet bij een narratief pas. Het probleem is voor mij niet nieuw, ik roep al jaren dat Zwarte Piet racistisch is. Ik heb hier al tijden last van, waardoor het ook een uitputtend gesprek is.

Zwarte kunstenaars worden nu nog vaak samen in één kader gestopt. Dat is aan de ene kant empowering, maar maakt ook weer dat sommige mensen een expositie niet zullen bezoeken. 'Weer dat zwarte kunstgelul,' wordt er dan gezegd. Ik ben trots op mijn kleur, maar het is raar dat het iedere keer wordt benoemd. Dat gebeurt bij witte kunstenaars óók niet. Het zou top zijn als werk van zwarte makers wordt gemixt met andere erkende kunstenaars of fotografen.'

Brian Elstak (40)

Is beeldend kunstenaar en illustrator. Hij won meerdere prijzen en werkt(e) onder meer voor Daily Paper, Adidas en zo ongeveer elk museum in Nederland.

This content is imported from Instagram. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

'Ik heb als kunstenaar een hoop gedaan, maar ben nog steeds niet gevraagd om een zaal te vullen in een groot museum. Er zijn ook geen galleries die mijn werk verkopen. Men gaat er vanuit dat je niche bent en wel overwaait. De witte meerderheid wacht totdat het voelt alsof iedereen hetzelfde vindt. Terwijl mensen dapper moeten zijn, en zich hardop zouden moeten afvragen waarom er niks verandert.

Mijn werk gaat nu vooral over racisme, omdat ik niet aan mijn eigen werk toekom. Ik moet een derde kinderboek afmaken, maar ben snel afgeleid. Na de demonstratie op de Dam had ik veel nieuwe energie, tot de focus weer naar hele andere zaken werd verlegd. Ik moest toen letterlijk de woede van me aftekenen. Het is dan wel 'uit mijn systeem', net zoals mensen die gaan rennen of boksen. Als het eenmaal op papier staat en online is gegooid, ben ik er wel weer even klaar mee.

This content is imported from Instagram. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

Ik ben altijd uitgesproken geweest. Ik maak wat er gebeurt: als er vrolijke dingen gebeuren, maak ik daar werk over. Mijn tekeningen zijn een reflectie van wat ik voel. Ik geloof dat kunst mensen op dingen kan wijzen waar ze liever niet naar willen luisteren. De beste boeken, films en onderzoeken over racisme zijn er allemaal al, maar als het niet sexy wordt gemaakt, wordt het vaak niet geconsumeerd. Daar ligt een taak voor mij.

Af en toe raak ik in gesprek met mensen vanwege mijn werk. Maar eerlijk: ik ben suf geluld. Het is vermoeiend om mensen continu uit te moeten leggen waarom racisme levensecht is. Diversiteit zou natuurlijker verlopen als instanties de juiste mensen in dienst nemen. Werknemers die alles weten over kunst of fashion, én zwart zijn. Dan kom je tot die 50/50-balans die je ook in de samenleving terug ziet.'

Zien: Naomi Campbells beste looks door de jaren heen

Iriée Zamblé (24)

Studeerde vorig jaar af met talloze kleurrijke portretten en doet nu een residentie bij Roodkapje in Rotterdam.

This content is imported from Instagram. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

'Schilderen kan een toegankelijke vorm van kunst zijn. Het viel me al snel op dat er niet veel zwarte mensen de hoofdrol spelen in de schilderkunst. Daarmee ontstond er een verlangen om dat gat op te vullen, want ik voelde direct dat daar veel te halen was. In mijn schilderijen zijn zwarte mensen de standaard, niet de uitzondering. Dat valt veel mensen op. Ik krijg daar gelijk allemaal vragen over, terwijl dat over witte mensen nooit gezegd zou worden.

Op de kunstacademie heb ik altijd gezegd: mijn werk is niet politiek. Ik wil hetzelfde bestaansrecht voor mijn werk als iemand die witte mensen schildert. Nu de wereld op z'n kop staat merk ik echter meer dan ooit dat het innemen van 'ruimte' als zwart persoon al een activistische daad is. Ik ben de laatste weken anders naar mijn rol gaan kijken. Zwarte mensen zijn nou eenmaal niet de norm, dus als ik dat in mijn werk wel doe, spreek ik me al politiek uit.

This content is imported from Instagram. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

Op creatief vlak is de Black Lives Matter beweging voor mij niet stimulerend. Ik ben er kapot van. Bij sommige creatieven wakkert deze periode een vuur aan, dat is zo bijzonder om te zien, maar dat is bij mij nog niet het geval. Het haalt veel oude pijn naar boven. Ik kan niet voor kijkers invullen of mijn voorgaande werken hen aan het denken hebben gezet, maar wie weet. 'Onderwijzen' klinkt belerend, maar het kan geestverruimend zijn om na te denken over je eigen positie en waardeoordelen. Daarnaast mag er ook gewoon meer genoten worden van de zwarte mens als mens.'

Kénisha Dors (20)

Exposeerde op het KetiKotiFestival en Institute of Social Studies, en sleepte recent talloze likes binnen met haar werk Black Lives Matter.

This content is imported from Instagram. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

'Als ik vroeger naar musea ging, herkende ik mezelf op geen enkel werk. En de enkele keer dát het gebeurde, werd de persoon als slaaf afgebeeld. Niet alleen bekende kunstenaars, maar ook geportretteerden op schilderijen zijn vaak wit. Ik wil daar verschil in brengen: zwarte mensen zijn ook in staat om kunst te maken, en het net zo goed waard om geschilderd te worden.

Ik vind het belangrijk om mijn stem te laten horen door middel van kunst. Black Lives Matter is echt geschilderd vanuit mijn pijn, ik ben constant met racisme bezig. Voor de start van deze beweging portretteerde ik al voornamelijk zwarte mensen. Ik probeer hun schoonheid te vangen op het doek, en daarmee ook mijn eigen verhaal te vertellen. Het zou fantastisch zijn om op den duur meer zwarte mensen op schilderijen te zien. Veel mensen voelen zich minderwaardig vanwege hun huidskleur, representatie kan daarbij helpen.

'Zwarte mensen zijn het waard om geschilderd te worden'

'Zwarte kunst' zie je nog voornamelijk in musea die daarop gericht zijn, zoals het Tropenmuseum. Je merkt dat er bij andere musea minder animo voor is. Grotere instanties geven vaak aan dat ze niet buitensluiten, maar in de praktijk blijkt dat toch anders. Ik wil mezelf hoe dan ook blijven ontwikkelen. Veel mensen hebben me hun persoonlijke verhaal gestuurd naar aanleiding van mijn laatste werk. Ik ben blij en trots dat het ze raakt.'