Ze zijn niet meer weg te denken uit de Amerikaanse media: Alexandria Ocasio-Cortez, Rashida Tlaib, Ayanna Pressley en Ilhan Omar. De vier Congresleden – die inmiddels onder de bijnaam The Squad door het leven gaan – maken zich samen hard voor dezelfde idealen, zoals strijden tegen raciale en economische ongelijkheid. En, niet onbelangrijk: ze zijn alle vier vrouw én van kleur.

In Nederland voelt het bestaan van zo’n viertal nog heel ver weg. Zwarte politici zijn überhaupt zwaar ondervertegenwoordigd: op het moment zitten er nul mensen met een Afro-Nederlandse achtergrond in de Kamer. Politici met een bi-culturele achtergrond zijn er wel, maar dat betreft uitsluitend Turkse of Marokkaanse Nederlanders. De kritiek daarbij is dat deze groep lang niet altijd dezelfde ervaringen en belangen deelt, puur omdat ze beide niet wit zijn. Toch gebruiken politieke partijen het vaak als een vrijbrief om de uitsluiting van Afro-Nederlanders ‘over het hoofd’ te zien, schreef Kiza Magendane nog in een opiniestuk voor De Volkskrant.

Zelden op verkiesbare plek

Sylvana Simons riep partijen daarom eerder al op om bij de komende Tweede Kamerverkiezingen meer Nederlanders van kleur op een verkiesbare plek te zetten. Want dat is ook een groot probleem: áls zwarte politici überhaupt al op een kandidaatslijst staan, staan ze zelden op een verkiesbare plek. Bij de verkiezingen in 2017 waren dit er, zelfs bij progressieve partijen als GroenLinks en de PvdA, dan ook nul. Het gaat altijd om lijstduwers of kandidaten van BIJ1, een partij zonder zetels in de Kamer.

Vooropgesteld is er dus in z’n algemeenheid een omvangrijk probleem met de representatie van zwarte Nederlanders in de politiek, man of vrouw. Al is het met die laatste groep wel heel dramatisch gesteld. Tot nu toe zaten er slechts twaalf zwarte, vrouwelijke politici in de kamer, leert een blik op deze lijst van de Volkskrant. Vrouwen zijn hoe dan ook ondervertegenwoordigd in de politiek (op dit moment bemant de groep maar 31 procent van de Tweede Kamer) maar aan de combinatie van zwart én vrouw schort het al helemaal. En dat moet veranderen.

Zien: hoe Alexandria Ocasio-Cortez in 2018 in het Congres belandde

Het belang van rolmodellen

Rolmodellen zijn namelijk belachelijk belangrijk voor politieke participatie, vertelt Devika Partiman van het initiatief Stem op een Vrouw. ‘Als je als zwart kind opgroeit en letterlijk nooit iemand in de politiek ziet die op jou lijkt, komt het niet in je op dat jij ook politicus kan worden. Het maakt je fantasie kapot op het gebied van carrièrekansen.’ Vayhishta Miskin van BIJ1 beaamt de waarde van rolmodellen. ‘Ik ben nu 34, en toen ik jong was, waren ze er nóg wel. Het waren er niet veel, maar wel vrouwen waarvan je zei: die lijken op mijn tante of moeder, dus het is mogelijk. Ik wist toen dat ik wel degelijk aan die tafel kon zitten.'

Representatie van álle ervaringen

Waarom die plek aan de tafel essentieel is, heeft meerdere redenen. Devika: ‘Iedere bevolkingsgroep maakt andere dingen mee. Je verschilt cultureel van elkaar door de ervaringen die je hebt, en dat geldt natuurlijk ook voor zwarte vrouwen. Als meer zwarte mensen politiek actief worden, kan er beter over racisme worden gepraat – denk aan onderadvisering in het onderwijs. Maar ook over bijvoorbeeld economie en milieu moet gesproken worden vanuit een breder perspectief. Als je dit soort ervaringen niet kan delen op de plek die de macht heeft om het te veranderen, ben je ook gedwongen om te protesteren. Er is een reden waarom er nu zoveel mensen de straat op zijn gegaan. Er mist momenteel zo’n grote groep, en we weten pas wat het oplevert als je die mensen eindelijk bij de politiek betrekt.’

This content is imported from Instagram. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

Latere toelating tot de democratie

Vraag blijft: hoe kan het dat we deze groep al jaren niet terugzien in de politiek? Het antwoord ligt grotendeels in de historie. Toen Nederlandse vrouwen in 1919 kiesrecht kregen, gold dat niet voor vrouwen met een achtergrond in Suriname, de Nederlandse Antillen of Nederlands-Indië. Deze mensen – van oudsher de grootste groep gekleurde vrouwen in Nederland – konden pas in de jaren vijftig en zestig naar de stembus. ‘En stemmen gaat vaak van generatie op generatie over,’ legt Devika daarbij uit. ‘We moeten beseffen dat dit voor sommige bevolkingsgroepen nog maar veel korter plaatsvindt. Zij zijn nog helemaal niet zo lang toegelaten tot de democratie.’ Dat zwarte mensen minder stemmen – een reden die vaak wordt gegeven voor de gebrekkige vertegenwoordiging – is daarbij ook een oorzaak-gevolg verhaal, vindt Vayhishta. ‘Stemmen ze minder omdat de politiek ze niet aanspreekt, of omdat ze gewoonweg amper gerepresenteerd worden?’

politica amma asanta bij talkshow m
Politica Amma Asante – in 2016 zes maanden Kamerlid voor de PvdA – recent bij talkshow M.
M / KRO-NCRV

Hoge drempel

Inmiddels kan deze groep in theorie wel participeren, maar dan moet je het ook willen, stipt Devika aan. 'De drempel is vaak hoog, zeker voor vrouwen van kleur. Zij krijgen veel vaker te maken met racisme, bedreigingen en seksisme. Terwijl de stap naar de politiek als witte vrouw ook al een stuk hoger is (dan bij mannen, red.). Kun je nagaan dat je als zwarte vrouw terecht komt in een wereld waarin jij een soort rariteit bent. Je loopt daarbij ook nog het risico om een soort nieuwe ‘Excuustruus’ te worden, puur omdat je van kleur bent. Maar de bereidheid bij deze vrouwen is er wél hoor. Het gaat nog steeds om een kleine groep, maar er zijn er wel veel meer dan politieke partijen er kunnen vinden.’

This content is imported from Instagram. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

De rol van kiescommissies

Vayhishta pleit daarom voor een handreiking: geef vrouwen van kleur bij de volgende verkiezingen nu écht een kans, door ze op een verkiesbare plek te zetten. ‘Kiescommissies zullen daarvoor echt hun blik moeten verbreden. Je kan best als doel nemen om een bepaald percentage van verschillende afkomsten in je lijst te verwerken. De tijd van vrijblijvendheid op het gebied van diversiteit is naar mijn idee gewoon voorbij. Stel quota, dan worden mensen verplicht eraan te werken. Dan komt er pas echte verandering.’

Over verhalen van vroeger

De stappen daarvoor zijn net zo belangrijk, stelt Devika. ‘Leer kinderen niet alleen over het bestaan van Aletta Jacobs, maar ook over de eerste vrouw met een migrantenachtergrond in de Kamer. Als je zulke historische rolmodellen naar voren schuift, weten mensen dat óók zij er altijd onderdeel van zijn geweest. De partijen zullen ook actiever op zoek moeten naar vrouwen van kleur die geïnteresseerd zijn in de politiek. Wij focussen ons bij Stem op een Vrouw juist voornamelijk op die twijfelaars, omdat die groep verscheidener is dan het gezelschap dat uiteindelijk daadwerkelijk politiek actief wordt. Als we hen gezamenlijk weten aan te spreken, wordt de barrière vanzelf kleiner. Geef deze vrouwen dan wel echt een kans! In de politiek is het normaal dat je onderaan de ladder begint, maar als je iedereen van kleur daar ook laat beginnen, zijn we er pas over honderd jaar.’