Naar aanleiding van de 'Veronica Inside' catastrofe waarbij host Johan Derksen in een uitzending zwaar uithaalde naar rapper Akwasi, legt journalist Asma Emy El Ghalbzouri racisme in de voetbalwereld bloot. Daarvoor gaat ze aan tafel met voetballer van het Nederlandse elftal Ryan Babel, voormalig Nederlands voetbalster en directeur van de stichting Favela Street Roxanne Rocky Hehakaija en voetbalkenner Marc Derby.

Extreem denigrerend

De bom is gebarsten, institutioneel racisme exposen is at an all time high. Maar in het voetballandschap dacht men vrolijk verder te kunnen gaan met racistische opmerkingen jegens zwarte en gekleurde spelers onder het mom van humor. Wat ik mij nou echt afvraag, bij dit soort programma’s (zoals Veronica Inside); waarom moeten er grappen gemaakt worden ten koste van iemands geaardheid, ras, gender of afkomst?

De glorieuze witte voetbalcommentator mag te allen tijde de zwarte/gekleurde voetballer terechtstellen en kleineren. Laat staan als de wedstrijd niet lekker verliep of, god behoede, hij een mening heeft. Transgender grappen? Ook dat vinden deze heren prima kunnen. Met pruik op, extreem denigrerend, de ene na de andere ‘dijenkletser’ uitwisselen aan een tafel vol mannen die de interne pijn en struggle van een transgender nooit zullen kennen. En dat in een landelijk uitgezonden programma.

Het is het equivalent van de "shut up and dribble"-uitspraak van Fox New’s verslaggever Laura Ingraham gericht naar LeBron James, nadat hij een duit in het zakje deed over de Amerikaanse politiek en het institutioneel racisme dat daar heerst. Toen Neerlands trots Virgil van Dijk het “geen interview”-statement naar buiten bracht, werd deze massaal gedeeld en ging social media los. Verenigd en krachtig verzamelden vele bekende Nederlanders en activisten op social media en kreeg Veronica Inside een trap waar het echt pijn deed; de financiën. Alle adverteerders werden aangesproken, online getagd waarna ze zich één voor één terugtrokken. Als Memphis Depay de befaamde clownsneus op Instagram met Johan Derksen in de hoofdrol post, komen de internettrollen echt los.

Gewapend met een anoniem account krijgen hij en andere spelers van kleur de meest verschrikkelijke opmerkingen over zich heen. Wat mij opvalt is het gebrek aan respect waarmee Memphis Depay op dat moment te kampen heeft. In een land waar je er constant aan herinnerd wordt om respect te tonen voor iemands ambacht, verdwijnt dat sentiment ironisch genoeg snel wanneer Memphis het voor zichzelf opneemt als hij zich gediscrimineerd voelt. Zoals mijn vriendin Esmeralda Schipper al kraakhelder opperde; 'sommige mensen snappen zelf niet wat ze niet snappen'. Ik wil men er dan nu ook vriendelijk aan herinneren dat Memphis een van de beste voetballers van zijn tijd is en dat dit onacceptabel gedrag is.

'Het geduld, de gratie en de “clean” comments die hij terugschiet terwijl er walgelijke scheldkanonnades in zijn richting worden afgevuurd, is bewonderenswaardig'

In gesprek met Ryan Babel

This content is imported from Instagram. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

Topvoetballer Ryan Babel besluit dan weer te reageren op bijna elke reactie op zijn anti-racisme post. Ik lees mee. Het geduld, de gratie en de “clean” comments die hij terugschiet terwijl er walgelijke scheldkanonnades zijn richting worden afgevuurd, is bewonderenswaardig. Ik nodig Ryan uit voor koffie, ik wil weten hoe hij zich voelt. Deze keer is het belangrijk om de voetballers zelf aan het woord te laten - voor zover ze nog met de pers willen praten.

Een korte bio update. Ryan Babel debuteerde bij Ajax in 2004, waarna hij een overstap naar Liverpool maakte. Als íemand weet wat de effecten zijn van de term "17 miljoen bondscoaches", dan is het Ryan wel. Gedurende zijn carrière bij Liverpool viel zowel de Engelse en Nederlandse pers over hem heen omdat hij geen plek wist te bemachtigen in de basis. Inmiddels heeft hij acte de presences gegeven bij verschillende topclubs zoal Deportivo la Coruna en Galatasaray. Ryan heeft een prachtige carrière en wordt inmiddels verhuurd aan Ajax voor de rest van het seizoen.

Hij begroet me hartelijk en ziet er prachtig uit. Een cool Off-White jack, goede cargo pants en dope sneakers. Zijn haar verft hij verschillende tinten oranje en roze. Momenteel zit het tussen verschillende tinten in, dus heeft hij zijn coupe zorgvuldig onder een pet verstopt. Hij is uitnodigend en warm.

Emy: Ben je blij dat de bom gebarsten is?

Ryan: 'Ik ben gewoon heel blij dat we een begin hebben gemaakt aan het structureel gepest en discriminatie van zwarte en gekleurde voetballers. Het is belachelijk als je je eens realiseert wat er nu gebeurt. Ik speel in het Nederlandse team, ik hoef deze gebeurtenissen absoluut niet te pikken om het feit dat ik een voetballer ben. Ook niet omdat ik in andermans' ogen er constant boven moet staan. Wij hoeven dit niet meer te pikken. Ik sta achter mijn teamgenoten en alle andere voetballers die zich uitspreken. Wij zijn ook mensen met gevoel en het maakt niet uit hoe stoer je bent, zulke comments komen confronterend hard aan.'

'Ik ben geen robot die door blijft voetballen zonder voor mezelf op te komen.'

Emy: Jij hebt ervoor gekozen om te reageren op vrijwel alle comments onder jouw ‘geen interview- statement’ post op Instagram. Kun je me vertellen waarom?

Ryan: 'Ik was het zat en simpel gezegd, ik had tijd! Ik ben geen robot die maar door blijft voetballen en werken zonder voor mezelf op te komen. Soms wil je ook de reacties zien en hoop je toch iemand van gedachten te veranderen. Hoe ironisch is het dat je mensen hebt die je niet "mogen" maar toch de tijd nemen om naar mijn profiel te komen en lelijke reacties achter te laten én vervolgens mij aan te spreken op het feit dat ik mezelf verdedig. Op mijn eigen account! Dit is een goed voorbeeld van de uitwerking van institutioneel racisme. Programma's zoals Voetbal Inside hebben dit mogelijk gemaakt. Wanneer jouw voorbeeld niks anders doet dan racistische opmerkingen maken naar zwarte/gekleurde voetballers dan denk jij dat je het ook mag. Totdat je op mijn pagina komt, dan laat ik soms weten dat ik er niet van gediend ben. Ik wil iedereen er ook even aan herinneren dat wij, het team, de zege binnenhalen en al het werk doen en niet de man met de snor die lekker aan een keukentafeltje zit. Ik snap nog steeds niet dat we dit überhaupt moeten uitleggen aan mensen.'

'Als je zo stoer bent om mij een DM te sturen dan moet je ook stoer genoeg zijn om te dealen met de consequenties als je exposed wordt.'

Emy: Vertel eens iets over je Insta Story van het scheldende tienerjongetje?

Ryan: 'Ik kreeg een hele lelijke comment met echt een scheldkanonnade, toen ik op het profiel klikte zag ik dat het een heel jong ventje was, ongeveer dertien jaar. Ik heb zelf drie kids en mijn oudste is een pre-teen. Ik zou me kapot schamen als mijn zoon een profvoetballer met zulke woorden een privébericht had gestuurd. Dus heb ik de comment gepost en het kleine jochie getagd in de hoop dat zijn ouders of iemand die hem kent ingrijpt. En dat gebeurde. Naast al het racisme en ongelijkheid, is het niet de bedoeling dat ik jochies van dertien jaar mij voor alle namen onder de zon ga laten uitmaken. Ik vind dat wanneer je zo stoer bent om mij een DM te sturen, je ook stoer genoeg zijn om te dealen met de consequenties als je exposed wordt. Na uitleg aan verschillende individuen in mijn DM kreeg ik best veel begrip. En dat doet me goed, begrip voor elkaar. Uiteindelijk is dat het doel. Nogmaals: ik voetbal voor mezelf, maar ook voor Nederland. Ik sta in dienst van het Nederlands elftal, that's got to count for something!'

This content is imported from Instagram. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

Emy: Je krijgt ook heel veel comments van mensen die tegen je zeggen dat je maar moet oprotten als het je niet bevalt, waar komt je loyaliteit vandaan?

Ryan: 'Omdat er ook heel veel liefde is. Omdat mijn teamgenoten en de trouwe fans echt geweldig zijn. Ik vecht terug omdat ik weet dat liefde het altijd wint van hatelijke comments. Ik weet dat het voor velen echt om voetbal gaat en de super leuke momenten dat we winnen en presteren. Alleen het momentum is er nu, wij willen niet langer verbaal aangevallen worden. Niet meer op social media en ook niet meer vanaf de tribune, helemaal niet wanneer het fans zijn van de club waarvoor je voetbalt. Als je mij een slechte voetballer vindt, kan dat. Heb ik niet gepresteerd volgens jou? Prima, oordeel me op mijn prestaties. Ik weet echt wel wanneer ik slecht gespeeld heb, maar ik ga geen scheldwoorden en racistische opmerkingen meer accepteren. Want dat heeft uiteindelijk niks met mijn spel te maken, maar met de haat in jouw hart.'

In gesprek met Roxanne "Rocky" Hehakaija

This content is imported from Instagram. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

Rocky groeide op in Uithoorn in een buurt die haar gevormd heeft tot de topvoetballer en sociaal ondernemer die ze vandaag de dag is. Met een Molukse vader en een Nederlandse moeder, gewapend met liefde voor het creëren van kansen voor vrouwelijke talenten en prospects om zich heen, navigeert ze zich door het leven. Als ik met haar afspreek is de rest van mijn dag net zo bubbly en vrolijk als zij dat is. Rocky heeft een energie die je grijpt en die nacht naar dag laat veranderen. Als lid van de LGBTQIA+-community en als gemarginaliseerde in het voetballandschap laat Rocky een hoeveelheid hoopvolle, constructieve en bewerkbare wegen achter zich die hopelijk het makkelijker maken voor aspirerende jonge vrouwelijke voetballers.

Emy: Ik weet niet een waar ik moet beginnen, ik heb zoveel vragen voor je...

Rocky: 'Er gebeurt in een keer zoveel, Covid-19, de wereldwijde Black Lives Matter bewegingen, gedoe rondom televisieprogramma’s zoals Veronica Inside, de spanningen op social media…'

'Ik vind dat Johan gewoon opzij moet schuiven. Hij is zo gedateerd en zo irrelevant.'

Emy: Vertel mij wat er in jou omgaat na de hele situatie.

Rocky: 'Ik kijk dat programma al heel lang, misschien niet elke keer maar ik weet hoe zo'n programma in elkaar zit. Allereerst wil ik aangeven dat Johan gewoon opzij moet schuiven. Hij is zo gedateerd en zo irrelevant. Het is puur vermaak ten koste van anderen, het is negatief en voegt niks toe aan het spel, aan de discussie om echt sportmanschap en rondom waardevolle informatie. Het is elke keer weer raak. Zijn uitspraken over vrouwenvoetbal, homoseksuele voetballers en gekleurde mensen zijn goede voorbeelden van hoe deze samenleving witte mannen untouchable heeft gemaakt. Hij is veel vaker te ver gegaan en dit was de spreekwoordelijke druppel die de emmer liet overlopen.

Als ik daar aan tafel had gezeten had ik het volgende aangekaart: zijn verweer. Als mensen hem niet mogen veroordelen op momentopnames, omdat hij - naar eigen zeggen - niet vaak uit de bocht slipt, waarom doet hij dan precies hetzelfde bij Akwasi? Akwasi is een van de liefste, meest kalme en fijne mensen in de entertainmentindustrie. Hij reageert één keer geëmotioneerd op zoiets walgelijks als Zwarte Piet en is volgens Johan meteen een opruier en zou aanzetten tot geweld. Heel ironisch voor iemand die meteen begint met piepen als hij op zijn systematisch verwerpelijk en racistisch gedrag wordt aangesproken. Weet je wat gewelddadig is? Grappen maken over transgenders en vrouwen onderwaarderen. Men doet je na, omdat ze denken dat het oké is. Kijk maar naar de comments onder alle posts.'

Emy: Hoe zit het met jouw eigen werk als spreker? Je hebt zo'n goed verhaal te vertellen, maar helpt dat als een groot deel van het publiek wit is?

Rocky: 'Ja zeker, juist! Ik ben er om mensen te motiveren en iets mee te geven over hoe ik de wereld zie. In mijn presentaties vertel ik onder andere over de reizen die ik maak voor Favela Street. Ik laat bijvoorbeeld zien hoe de media over een land als Soedan schrijft. Foto’s en filmpjes die het land niet of onjuist vertegenwoordigen. Daarna laat ik, als counter offensive, de foto's zien van alles dat ik daar meemaak. Van de kracht en positieve dingen van het volk en de cultuur. Vrouwen die geweldig kunnen voetballen en mooie momenten uit de workshop. Om ze uit hun comfort zone te halen, maar ook te laten zien hoe media framing werkt. Om mee te geven dat een land zoals Soedan niet alleen maar bestaat uit uitgemergelde kindjes op straat met vliegen rond hun hoofd. Soedan kent mega getalenteerde straatvoetballers. Jonge vrouwen die de wereld op hun schouders dragen. Mijn tijd daar voor Favela Street was een van de mooiste momenten uit mijn carrière.'

This content is imported from Instagram. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

Emy: Hoe sluit jouw jeugd aan op de boodschap die je wilt overbrengen?

Rocky: 'Ik ben opgegroeid in een multiculturele buurt, maar heb natuurlijk ook mijn eigen momenten die voor onzekerheid en twijfel hebben gezorgd. Ik kreeg zo vaak "manwijf" naar mijn hoofd geslingerd en dat doet wat met je zelfbeeld. Het is de klei die we in onze oren gepropt krijgen die je conditioneert. Ik ben hier om die klei af te breken bij jonge mensen, zover dat kan. En natuurlijk om er nieuwe, positieve klei erin te stoppen.

Ik ben bijvoorbeeld casting director geweest voor een campagne van Nike en heb toen verschillende meiden voorgesteld als model, met als doel om de inclusieve maatschappij te vertegenwoordigen. Daartussen zat een intens getalenteerde voetballer met een hoofddoek; ze werd vrij traditioneel opgevoed. Ik heb er veel voor over en ga desnoods naar haar ouderlijk huis om met haar ouders te praten. Maar het is niet alleen de cultuur die haar tegenhoudt. Het vertrouwen in deze samenleving is weg en dat begrijp ik. Niemand beschermt deze meiden tegen alle vooroordelen en opmerkingen, waardoor ze worden beschermd vanuit huis. Uiteindelijk heeft ze het gedaan en het was zo empowering! Voor het eerst werd ze gevierd voor haar uiterlijk en talent, in plaats van veroordeeld. Ik kan bijna niet uitleggen wat dat doet met iemands energie en waardigheid. Maar ook met mij. Het zijn deze overwinningen die uiteindelijk leiden tot grote veranderingen.'

In gesprek met Marc Derby

Toegegeven: ik ben zelf niet de grootste voetbalkenner. Met alle uitspraken van verschillende spelers en coaches, wil ik met het schrijven van dit stuk ook heel graag iemand aan het woord laten die er echt zijn geld aan uitgeeft. Een voetbalkenner van het eerste uur, iemand die mij ook de tribune cultuur kan uitleggen.

Dus ik bel met niemand minder dan Marc Derby. Ondernemer, manager van rapper Dio, mede-oprichter van Vacature Via en bedenker van de YouTub-serie Takkies. Naar mijn idee een prima vervanger voor Veronica Inside. Takkies is een voetbalpraatprogramma dat bestaat uit allemaal toffe mannen met verschillende achtergronden en lievelingsclubs. Daarnaast is hij consultant voor verschillende bedrijven op het gebied van hiphop en diversiteit (op de werkvloer). Hij is zoon van een zwarte vader en een prachtige witte moeder. Marc is een Utrechter, maar is van huis uit altijd voor Ajax geweest. Hij mist geen wedstrijd en is het type fan dat elke voetbalclub verdient.

Emy: Staat voetbalcommentaar te vaak gelijk aan trash talk?

Marc: 'Je bedoelt waarom veel mensen dat al heel snel zo zien? Want ik vind dat echt heel veel gesprekken over voetbal, ook gewoon echt over voetbal gaan. Er is bijna geen lekkerder gesprek van de dag dan “voetbal”, als je er van houdt natuurlijk. Je kan als voetballiefhebber op een verjaardag komen, niemand kennen, en geruisloos aanhaken in een gesprek over voetbal. Voetbal kijken in een stadion is voor velen een uitlaatklep. Dat lijkt me prima, zo lang het over voetbal gaat. Vervolgens zal er altijd een groep blijven die hun plek in het stadion op dezelfde manier zien als hun anonieme social media account zonder profielfoto: een uitgelezen kans om veel ordinaire en foute onzin te roepen, al dan niet in groepsverband, vanuit emotie.'

'Als je soms ziet wie die idioten zijn die oerwoudgeluiden maken of racistische leuzen roepen, verbaas je je echt. En soms ook helemaal niet'

'Als je soms ziet wie die idioten zijn die oerwoudgeluiden maken of racistische leuzen roepen, verbaas je je echt. En soms ook helemaal niet. Ik denk dat als we kijken naar het gemiddelde thuispubliek dat het eigen team racistisch aanpakt, zit dat vaak niet eens in de harde kern, de hooligans. In de reguliere vakken zitten hier en daar veel "engere" mensen; iemand die lijkt op je buurman, waarvan je er achterkomt dat hij de meest creatieve speler ineens een "kutmarokkaan" vindt. Puur en alleen omdat hij een foute pass geeft en geen blad voor de mond neemt. Dit gebeurt allemaal met zijn jonge zoontje erbij.'

Emy: Maar realiseren mensen zich dan niet dat deze spelers er ook zijn om hen gelukkig te maken?

Marc: 'Sommige voetballiefhebbers hebben naar mijn mening gekke criteria voor het beoordelen van een voetballer. Tegelijkertijd zijn ze niet in touch met wat de huidige generatie voetballers bezighoudt. Dit is vaak gewoonweg hetzelfde als veel andere jongens van hun leeftijd. Vervolgens vinden ze met het grootste gemak iets van spelers waar ze de achtergrond niet van kennen. Soms alleen al vanwege het feit dat ze zich niet met ze kunnen identificeren.

De discussie over de hoed van Memphis is daar een mooi voorbeeld van. Hij droeg een hoed die veel jongens van zijn leeftijd, met zijn interesses, zouden dragen. Ongeacht hun inkomsten. Dit heeft met smaak, gevoel voor mode en bepaalde interesses te maken. De een zal misschien iets langer moeten sparen voor die hoed dan de ander, maar de essentie blijft dat het gaat om er verzorgd uitzien. De oeroude Hollandse uitspraak “doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg” sluit daar niet bij aan. Aan de andere kant ook weer wel, want voor veel boys van een bepaalde generatie is een mooi modestatement maken waan van de dag en niet gekoppeld aan prestaties op het veld. Hier kun je vervolgens wat van vinden, of als journalist een vraag over stellen, maar het kan nooit leading zijn in de communicatie met of over een speler.'

Emy: Wat moet er volgens jou anders als het gaat om tribune cultuur en anti-racismebeleid?

Marc: 'Het punt is dat je niet wilt dat een grote groep mensen gestraft worden voor het gedrag van een paar rotte appels. Grote delen van de supporters komen voor de gezelligheid en het voetbal. De rotte appels moeten gestraft worden. Hier ligt een taak voor iedereen in het stadion; spreek iemand aan op zijn gedrag. Verder heb je stewards die op kunnen treden bij af te keuren gedrag. Vervolgens is het aan de clubs om een voorbeeld te stellen en rotte “supporters” hard aan te pakken - en zelf uit te sluiten. Maar als er systematische gedragsproblemen zijn bij bepaalde clubs, dan vind ik dat je moet ingrijpen.'

Emy: Het lijkt me zo intens verdrietig als je zo je best doet en voetbalt om een club en de mensen gelukkig te maken en dat men je beloont met een fluitconcert van afkeer.

Marc: 'Ja dat is natuurlijk niet oké. Ik denk dat wat er met Hakim Ziyech is gebeurd, een goed voorbeeld is. Een prachtige speler waarvoor je naar het stadion komt. Hakim legt risico in zijn spel en dat brengt ook de kans op hier en daar een foutje met zich mee. Onder de streep levert dit bij de echte grote voetballers (zoals Hakim) altijd meer op dan op safe spelen. Bovendien heeft het Ajax letterlijk en figuurlijk veel winst gebracht. Toch was het tolerantie-level vanaf de tribunes als het om Hakim ging laag. Terwijl de man niet alleen maar goed voetbalt, maar ook keihard werkte.

Ik kan me helaas niet aan de gedachte onttrekken dat hij veel minder credits had bij een deel van het publiek omdat hij qua uiterlijk niet vertegenwoordigt waar de gemiddelde Nederlander zich mee identificeert. Dit kan niet anders dan voortkomen uit onwetendheid, het angstig vasthouden aan safe-zones en ongeïnteresseerdheid. En daar valt gewoonweg nog veel terrein te winnen. Een goed voorbeeld hierin is het team zelf: daar spelen gelijkgestemden. Jongens die ondanks hun afkomst, vanuit een gedeelde generatie dezelfde taal spreken. De populaire cultuur neemt hierin de overhand, dat is prachtig. De nieuwe generatie jongeren weten niet beter.'

Emy: Maar volgens Wesley Sneijder is er helemaal niks aan de hand en moeten we ons niet zo aanstellen? Waar komt zijn redenering vandaan?

Marc: (lachend) 'Het verbaasde mij wel wat ik allemaal van en over hem hoorde. Ik ben toevallig zelf bij Wesley in de buurt opgegroeid, in Utrecht (hij in Ondiep, ik in Overvecht). Ik denk daardoor een beetje te weten met wat voor type jongens hij (net als ik) is opgegroeid. Dat is een mengelmoes van alles. Ik denk dat hij in die zin ook geen onderscheid ziet en daarom vanuit zijn positie ook het probleem niet voldoende ziet. Dat is natuurlijk wel heel makkelijk, zeker als je wit bent. Helemaal om te zeggen dat je je niet zo moet aanstellen, want dat het probleem er is lijkt me inmiddels wel duidelijk.

Ik denk dat waar hij vandaan komt simpel gezegd iedereen een klap voor zijn kop kan krijgen en iedereen een biertje met elkaar kan drinken. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat de problemen met betrekking tot racisme en ongelijkheid niet bestaan. Dat zou hij zich wel moeten realiseren. Aan één zwarte speler vragen of hij er last van heeft is natuurlijk niet een diepteonderzoek. Het is vervolgens jammer dat zijn uitspraak voor sommige mensen een bewijsstuk is: “Zie je wel, Sneijder zegt het ook. En hij heeft het weer van een zwarte speler gehoord. Dus het valt allemaal wel mee." Dat is een gemiste kans. Misschien moet hij anders ook nog even aan Mendes Moreira van Exelsior vragen of hij er ooit last van heeft gehad.'