Zo een 95 jaar geleden merkte de Afro-Amerikaanse Carter G. Woodson het al op: de geschiedenis van Zwarte mensen, die vind je niet gemakkelijk terug in de geschiedenisboeken. Wie wil leren over dit kleurrijke maar soms ook hartverscheurende verleden moet diep in de archieven duiken. Dat klopt niet, dacht Woodson, en dus bedacht hij Black History Month. Dé maand waarin de Zwarte geschiedenis uitvoerig wordt besproken en gevierd. In de Verenigde Staten vieren ze het in februari, het Verenigd Koninkrijk geeft de voorkeur aan oktober. En in Nederland? Hier vieren we het (nog) niet…

Het belang van Black History Month in Nederland

Of dat nodig is, zo een viering van de Zwarte geschiedenis en ons aandeel in de bevordering van het Westen, is voor sommigen een lastige kwestie. Sceptici vragen zich vooral af waarom deze geschiedenis een ‘speciale maand’ verdient: staat dat niet lijnrecht tegenover concepten als diversiteit en inclusiviteit? Niet volgens Mitchell Esajas, de co-founder van het cultuurcentrum en kennisinstituut The Black Archives. In gesprek met Vogue legt hij uit waarom Nederland niet achter mag blijven bij de viering van deze belangrijke wereldgeschiedenis.

Hi Mitchell, als co-founder van The Black Archives hou je je dagelijks bezig met de geschiedenis van Zwarte mensen. Vertel eens wat jullie precies doen?

'Met The Black Archives proberen we met name de verborgen Zwarte geschiedenis en cultuur te belichten. We maken de verhalen zichtbaar die niet worden aangekaart in ons onderwijssysteem en samenleving. Op school krijgen kinderen niet veel mee over het koloniaal verleden van Nederland, daar moet verandering in komen. Wij dragen ons steentje bij aan deze verandering door exposities en activiteiten te organiseren. En dit doen we aan de hand van onze uitgebreide collectie – denk aan boeken, archiefstukken, foto’s en een kleine collectie films.'

black history month mitchell esajas
Amie Galbraith

'Als we niet leren van het verleden, zijn we gedoemd diezelfde fouten te herhalen'

Dat over die geschiedenis, daar kan ik me helemaal in vinden. Op school werd het koloniaal verleden vaak omschreven als ‘een zwarte bladzijde uit de Nederlandse geschiedenis’. Daar bleef het dan ook bij. Hoe komt dit denk je, speelt schaamte een rol?

'Ik denk inderdaad dat schaamte een rol speelt. Nederland wordt vaak, ook door onszelf, gezien als een van de meest tolerante landen ter wereld. Een land waarin we strijden voor gelijkheid en een liberaal beleid. Maar, als je dan moet erkennen dat Nederland betrokken was bij de slavernij en er een erfenis aan overhoudt, dan staat dat inderdaad haaks op dat zelfbeeld van onschuld en tolerantie. Juist dat hele sterke zelfbeeld, zoals Gloria Wekker in het boek Witte Onschuld omschrijft, maakt het lastig om openlijk te praten over die geschiedenis en het effect ervan.'

Dat praten over die geschiedenis. Bij wie ligt eigenlijk die verantwoordelijkheid, bij de ouders of bij de scholen?

'Het is geen kwestie van ‘of, of’ maar ‘en, en’. Zowel de scholen als de ouders dragen verantwoordelijkheid hierin. Beiden moeten ervoor zorgen dat kinderen beschikken over een bepaalde basiskennis. Het is belangrijk dat iedereen over de geschiedenis van Zwarte mensen en het koloniaal verleden leert omdat het doorwerkt in het heden. Als we niet leren van het verleden, zijn we gedoemd diezelfde fouten te herhalen.'

En hoe zie jij deze geschiedenis dan het liefst terug in de geschiedenisboeken op school?

'Goeie vraag. Zelf hebben we met The Black Archives twee jaar geleden een geschiedenisposter ontworpen. De geschiedenis wordt op school in tien tijdvakken verdeeld en die worden nu nog steeds vanuit een eurocentrische blik ingevuld. Ons idee is om binnen die tijdvakken te laten zien dat er elders in de wereld ook hele belangrijke gebeurtenissen plaatsvonden.'

'Met zo’n maand kan de geschiedenis zich langzamerhand als een olievlek verspreiden'

the black archives
Courtesy of The Black Archives

Oké, dan speel ik even advocaat van de duivel en citeer ik mijn docenten van vroeger: ‘die gebeurtenissen speelden zich niet af in Europa en zijn dus geen onderdeel van de basiskennis.’

'Dat klopt, maar dan is het goed om te bedenken dat veel landen buiten Europa hebben bijgedragen aan de bevrijding van Nederland. En dan heb ik het vooral over de kolonies. We kijken beperkt naar de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog, maar het heet niets voor niets een ‘Wereldoorlog’. We zijn allemaal met elkaar verbonden. Een verhaal dat van mij ook aan dat tijdvak mag worden toegevoegd, is het verhaal van Anton de Kom (een Surinaamse antikoloniale schrijver tijdens de Tweede Wereldoorlog, die in juni 2020 werd toegevoegd aan de Canon van Nederland, red.).'

Het verhaal van Anton de Kom is inderdaad een belangrijk verhaal dat vaker mag worden verteld. Misschien tijdens een maand als Black History Month? Wat vind jij eigenlijk van zo’n initiatief?

'Zoals ik eerder al aangaf, wordt de geschiedenis van Zwarte mensen niet genoeg belicht. Een maand als Black History Month kan daar zeker bij helpen, met zo’n maand kan de geschiedenis zich langzamerhand als een olievlek verspreiden en bereik je meer mensen. In Nederland vieren we dat nu niet grootschalig, maar er zijn wel een aantal organisaties die hier aandacht aan besteden. Vooral in de maand juni als aanloop naar Keti Koti (een Surinaamse feestdag ter viering van de afschaffing van de Slavernij op 1 juli 1863. De naam van deze feestdag stamt uit het Sranantongo en betekent gebroken ketenen, red.). Ik ben dus zelf een voorstander van een jaarlijkse Nederlandse Black History Month in de maand juni.'

Stel er wordt inderdaad meer ‘kleur’ toegevoegd aan de Nederlandse geschiedenis. Denk je dan dat gebeurtenissen als de toeslagenaffaire kunnen worden voorkomen?

'Dat denk ik niet, ik wéét het zeker. Vooroordelen zijn vaak onbewust en ik vind Zwarte Piet hier een mooi voorbeeld van. Sommigen willen er niets van weten, anderen geven eerlijk toe dat ze er nooit zo bij hebben stilgestaan. Ze zagen het gewoon als een leuk feest, een traditie. Maar, als je ze vertelt dat het feest in 1850, dertien jaar voor de afschaffing van de slavernij, is ontstaan en de vergelijkingen met blackface aankaart, zijn mensen toch eerder bereid om van gedachten te veranderen. Kennis en historisch bewustzijn kunnen bijdragen aan wederzijds begrip. Zal het alle problemen verhelpen? Nee, dat zeker niet. Maar het is wel een begin.'

Meer over Black History Month en de activiteiten die The Black Archives regelmatig organiseren vind je op hun website.

Shop Vogue's Fashion Favorites