Dit artikel verscheen eerder in Vogue Nederland, april 2018.

The New York Times noemde pottenbakken al ‘het nieuwe pilates’. Boksen, boetseren, een klein gevecht voeren met een homp aarde, en dan heb je je reinste kunsttherapie. Ook – of júist – de modewereld is in de ban van keramiek. Van Jonathan Anderson tot Emily Ratajkowski, ze zitten met de handen in de klei.

In een tijdperk dat zowat uit zijn voegen tolt van overvloedige nieuwsstromen – klik, daar beland je weer in een webartikel dat je alleen maar verder verontrust – is er een hang naar rust en bezinning. Kom je maar niet in de meditatieve staat met Headspace? Probeer pottenbakken! De massa klei vormt je ideale stressbal. Duw, draai en modelleer de frustratie van je af. In de jaren zeventig een geliefde bezigheid van de cat lady, nu zit een model als Emily Ratajkowski met haar handen diep in het klei op Instagram. Ja, keramiek is een Instagram-fähig fenomeen geworden.

Emily Ratajkowski is aan het pottenbakken
Emily Ratajkowski
Instagram/emrata

Philo’s favo

Ratajkowski hoef je ter inspiratie niet per se te volgen, wél bijzondere keramisten als Lindsey Hampton, Helen Levi, Natalie Weinberger en vooral ook de in Zwitserland geboren Italiaanse Carmen D’Apollonio. Laatstgenoemde is een favoriet kunstenares van Phoebe Philo – altijd ahead of the curve – die D’Apollonio speciaal voor de tot in de puntjes gecureerde Céline stores naar keramiekles stuurde. ‘Nog nooit gedaan,’ vertelde ze Vogue.com, maar het resultaat pakte goed uit: knolvormige houders voor lampenkappen, waterkruiken en – de pièce de résistance – een kolossaal Hercules-stijl-mannenhoofd. Die laatste zette ze op zijn kop, dient zo als plantenbak, en heeft de liefkozende naam pothead gekregen. Zo’n omgekeerde kop lijkt een tendens, want ook cultmodelabel CristaSeya brengt kunstig aardewerk uit in de vorm van een besnord mannen- of betulband vrouwenhoofd. In Maryam Nassir Zadehs winkel in New York vinden ze gretig aftrek.

Engelengeduld

En in Nederland? De conceptstores staan bol van het handgemaakte kleiwerk, veelal in matte tint met druipend glazuur. Keramiek Centrum Amsterdam aan de Overtoom merkt dat meer jonge vrouwen toestromen om zich te buiten te gaan aan een natte homp klei. Ghost-achtige (de jaren negentig-film met Demi Moore) taferelen met je volgende date? Zet dat maar uit je hoofd, want voor een geslaagde sessie pottenbakken mag je je aandacht geen seconde afwenden van the task at hand. Juist dat maakt het inderdaad, meditatief. Het langzame proces leert je bovendien geduld, engelengeduld. Het aardewerk moet eerst drogen, wordt daarna de oven ingeschoven, vervolgens gelakt en gaat dan weer de oven in. Keramiek is slow.

Zien: een kijkje in de studio van Jonathan Adler, Amerikaanse pottenbakker, ontwerper en auteur.

Pilatespostuur

Pottenbakken vereist aandacht en precisie. Het gevoel is nergens mee te vergelijken: zo veel kleine, vloeiende bewegingen van het natuurlijke materiaal onder je handen, het voorzichtig transformeren van niets naar iets. Alleen al de Instagram-beelden van de kiezelvormige kommetjes die Maria Enæs, de knappe leerling bij de gerenommeerde Deense keramiekstudio Tortus, uitgestald heeft staan werken rustgevend. Duifgrijs, zeeschuimgroen, met de fijne lijnen waar haar handen het silhouet hebben gevormd.

Geen zin je handen uit de mouwen te steken, maar wel om gehypnotiseerd te raken? Zie dan het BBC-programma The Great Pottery Throw Down of de vele video’s op het Tortus-account, met meer dan 700.000 Instagram-volgers. Starend naar de klei in beweging, dat als een romig vrouwenfiguur alle kanten op danst, krijg je bijna dezelfde ervaring als bij tratak – het staren in een vlam om je concentratie te verhogen voor de meditatie. Het helpt ook dat Eric Landon, de eigenaar van Tortus Copenhagen die je op film achter de draaischrijf bezig ziet, prettig is om naar te kijken. De in Milwaukee geboren ambachtsman zou qua postuur en uitstraling een volleerde yogi kunnen zijn – met bijzonder gespierde armen. Hij gebruikt zomaar twintig kilo klei, en boetseert erop los. Ja, daar heb je spiermassa voor nodig. Maar klein beginnen mag ook. Al brengt ons dit wel bij het bruggetje van The New York Times, die pottenbakken ‘het nieuwe pilates’ noemde.

Ander tijdperk

Als Jonathan Anderson nu pas was gaan studeren dan was hij misschien wel nooit modeontwerper geworden. Telde de keramiekafdeling van de Rietveld Academie in 2002 twaalf studenten, nu is dat aantal verdubbeld. Jong creatief talent dat in een ander tijdperk bij een modehuis zou zijn gaan werken, jaagt nu een loopbaan na waarbij de oven de hoofdrol heeft.

'Voor een geslaagde sessie mag je je aandacht geen seconde afwenden van the task at hand'

Gelukkig ging die trend aan Anderson voorbij, en is hij Loewe’s gevierde hoofdontwerper. Want wie had nu hero pieces zoals de Puzzle Bag willen missen? Een tas die het overigens erg goed zou doen als sculptuur van geglazuurd keramiek. Anderson blijkt ook een obsessie te hebben voor pottenbakken, wat zich uit in zijn kunstsamenwerkingen voor het Spaanse modehuis. Zijn tentoonstelling Disobedient Bodies in de Hepworth Gallery eind vorig jaar was een eerbetoon aan een van de meest prominente Engelse beeldhouwers aller tijden, Barbara Hepworth, en privé verzamelt hij het geraffineerde werk van Britse keramist John Ward.

Van catwalk naar kleioven

Topmodel Lindsey Wixson zwaaide de mode wel definitief vaarwel om zich te verliezen in interieurdesign, beeldhouwen en pottenbakken. Het plezier spat van haar kleurrijke kopjes af, die van frivoliteit lijken te kantelen. Het werk van de drieëntwintigjarige Amerikaanse – bekend van haar pout en het spleetje tussen haar tanden – werd al opgemerkt door 1stdibs.com, een internationale antiek- en kunstdealer. Wie weet kan ze zelfs ooit het setdesign ontwerpen van een van haar voormalige cliënten als Miuccia Prada, Tom Ford en Chanel. In 2015 – toen de pottenbakhype al een stevige swing opwaarts had gekregen – maakte de gepensioneerde Argentijnse restaurator Fernando Aciar in opdracht van Studio de Betak twaalfhonderd stukken voor de modeshow van Coach. Wie volgt met een carrièreswitch naar kleimeester?