Vogue
Onze minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren is de eerste openlijk lesbische vice-premier van Nederland

cultuur / Interviews

Onze minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren is de eerste openlijk lesbische vice-premier van Nederland

Datum
Auteur
Maartje Laterveer
Karen Rosetsky, Vogue Nederland, September 2016

Geruchten dat Kajsa Ollongren de volgende premier van Nederland zou worden zijn een stukje dichterbij de waarheid gekomen. In het nieuwe kabinet Rutte III wordt de oud-wethouder van Amsterdam namelijk minister van Binnenlandse Zaken en een van de drie vicepremiers. Ze is overigens ook de allereerste openlijk lesbische vice-premier van ons land. Reden voor Vogue om het gesprek van de D66'er met Maartje Laterveer uit Vogue's septembernummer van 2016 opnieuw te publiceren.

De Zweeds-Nederlandse Kajsa Ollongren is de gedoodverfde nieuwe minister-president. Althans, dat zeggen ze. Zoals ze ook zeggen dat ze mooi is, cool en collected en een rolmodel voor jonge vrouwen. Zelf is ze met dat alles niet zo bezig. Ze is eerst en vooral wethouder van Amsterdam. 'En daarna zien we wel weer.'

'Zeg alsjeblief je,' is het eerste wat Kajsa Ollongren (49) zegt bij binnenkomst in haar ruime werkkamer in het Amsterdamse stadhuis. Ze is half-Zweeds en als Zweden ergens niet van houden, dan is het van 'u'. 'Zweden is een superegalitair land,' zegt ze als we haar later vragen naar het land van haar moeder. 'Iedereen is er gelijk, en ze hebben jaren geleden ingevoerd dat iedereen elkaar tutoyeert.'
Het is niet moeilijk om je te zeggen tegen Ollongren. Ze is open en vriendeljk en heeft niets van de bestudeerde afstandelijkheid die je misschien onwillekeurig bij politici verwacht. Maar ze heeft wel een loopbaan en reputatie waar je u tegen zegt. Ze studeerde geschiedenis en economie aan de Universiteit van Amsterdam, volgde een opleiding aan de prestigieuze diplomatenschool Clingendael en zat op de École Normale d'Administration in Parijs, waar ook Jacques Chirac en François Hollande studeerden. Ze werkte tweeëntwintig jaar in de hoogste regionen van politiek Den Haag, waarvan de laatste zeven als hoogste ambtenaar en rechterhand van premier Rutte. Twee jaar geleden verruilde ze de ambtenarij voor de politiek en werd ze wethouder van Amsterdam, met Economie, Lucht- en Zeehaven, Monumenten, Kunst en Cultuur, Lokale Media, Deelnemingen en Stadsdeel Centrum in haar portefeuilles.
Het Amerikaanse zakenblad Forbes omschreef haar onlangs als een rolmodel voor jonge vrouwen, en velen fluisteren dat ze de toekomstige minister-president is – onder wie internationale namen als Mehereta Baruch-Ron, de locoburgemeester van Tel Aviv, met wie Ollongren praatte over een samenwerking en die aan nrc  vertelde dat ze het ‘heel logisch’ zou vinden als Ollongren een belangrijke politica wordt. 

‘Een van mijn eerste interviews begon met een beschrijving van wat ik droeg. Zouden ze dat bij een man ook doen?’

Kajsa Ollongren

Overal waar ze komt wordt ze geroemd om haar verschijning: rank en blond en opvallend goed gekleed voor een politicus. Vandaag draagt ze een blauwe pantalon met roomwitte zijden top met korte mouwen die ruimte laten aan getrainde armen. Ze moet vast lachen als ze die laatste zin leest. Als ambtenaar achter de schermen in Den Haag was ze niet gewend dat haar uiterlijk een factor van belang was. ‘Het rare van deze baan is dat er nu over mij wordt geschreven,' vertelt ze. 'Dat vind ik soms wel een beetje gek. Een van mijn eerste interviews was met Elsevier, en ik weet nog dat dat stuk begon met een beschrijving van wat ik aan had. Toen dacht ik: wat raar eigenlijk, zouden ze dat bij een man ook doen?’ Niet dat ze er wakker van ligt of zich bewuster van haar uiterlijk is geworden. ‘Vroeger ging ik nog weleens rechtstreeks uit de douche zo op de fiets naar het station, dat doe ik nu niet meer. Maar dat heeft meer met mijn leeftijd te maken dan met mijn functie.’

Zomers in Zweden

Haar functie houdt in dat ze er met haar team van ambtenaren voor zorgt dat Amsterdam zich ontwikkelt op het gebied van economie, kunst en cultuur. Ze had weinig eisen toen ze werd gevraagd voor het wethouderschap, behalve deze: ‘Ik wilde het liefst een portefeuille waarvoor ik naar buiten moet. Als je alleen maar ergens opgesloten zit vind ik het niet interessant. Ik wil graag de stad in, de wereld in, niet steeds op kantoor.’ Het grauwe linoleum van het stadhuis past ook niet bepaald bij de creativiteit en vernieuwingsdrift die haar kenmerkt. Ze richtte Startup Amsterdam op, een innovatieprogramma dat hard op weg is van onze hoofdstad een van de belangrijkste spelers in de almaar uitdijende start-upindustrie te maken. En ze haalde afgelopen najaar de krantenkoppen en De Wereld Draait Door met haar onorthodoxe oplossing voor de vluchtelingencrisis, waarin zij vanuit economische zaken kansen zag. 
Een oplossing die niemand anders zag: vluchtelingen helpen zich te ontplooien en aan het werk zetten. ‘Die mensen komen hier, ze zitten vol energie, ze willen verder. Wat moet je dan doen: je moet aan de slag.’ Haar aanpak druiste lijnrecht  tegen het rijksbeleid in, dat juist wilde inzetten op ontmoediging en versobering. Maar Ollongren wilde het anders doen, en zocht de grenzen van de wet op om haar plannen mogelijk te maken. Met succes: de eerste klas van vijfentwintig vluchtelingen is al opgeleid en op dit moment worden enkele honderden vluchtelingen getest op vaardigheden en motivatie. 

Dit is precies waarvoor ze naar Amsterdam is gekomen. Niet voor de artikelen over haar uiterlijk, of voor de vele borrels en openingen en lezingen waar ze nu naartoe moet, maar voor het directe resultaat dat ze kan boeken. ‘Ik had een fantastische tijd in Den Haag. Secretaris-generaal van Algemene Zaken is echt een van de mooiste banen die er zijn. Maar uiteindelijk ben je als ambtenaar degene die advies geeft aan een ander die de politieke verantwoordelijkheid draagt. Op een gegeven moment dacht ik: ik zou die ander weleens willen zijn. Ik zou zelf degene willen zijn die de beslissingen neemt, die verantwoording aflegt, die ervoor zorgt dat dingen gebeuren. Ik wilde zelf het verschil maken.’ Verschil maakt ze. Alleen al door te zijn wie ze is. Ze groeide ‘atypisch’ op, zoals ze het zelf noemt, met een Russische grootvader, een grootmoeder die in Zuid-Afrika opgroeide, een vader die in Nederlands-Indië werd geboren en een Zweedse moeder. Het maakt misschien dat ze niet bang is om grenzen op te zoeken en te pionieren. ‘Mijn ouders hebben me geleerd dat anders zijn niet zo erg is,’ zei ze in een interview met Het Financiele Dagblad.  Het maakte in elk geval dat ze vroeger thuis Zweeds praatte, ook al is ze geboren en getogen in het oer-Hollandse Oegstgeest, en kent ze haar moeders land alleen van de zomervakanties die ze er met haar ouders doorbracht. ‘Mijn beeld van Zweden is daardoor een beetje vertekend,’ vertelt ze, ‘want ik ken het alleen van heerlijke zomers, met rust en ruimte, vakantie en water.’ Desalniettemin maakt het land nog steeds een belangrijk onderdeel van haar dagelijks leven uit. Zelf praat ze ook Zweeds met haar twee kinderen, twee zonen van 13 en 15, en nog steeds gaat ze elke zomer een paar weken naar hun zomerhuis in Zweden met haar gezin.

‘Ik voel me helemaal niet van adel.’

Kajsa Ollongren

Je pakt je kans

 Haar gezin is ook atypisch, in die zin dat ze is getrouwd met een vrouw, tv-producente Irene van den Brekel. Dat ze op vrouwen valt, ontdekte ze in haar studententijd. Ze zat bij het traditionele corps in Amsterdam, maar daar was het nooit een probleem. ‘Nee joh, het stikte daar van de homo’s.’ Ze heeft überhaupt nooit het gevoel gehad dat ze haar geaardheid heeft moeten verdedigen. ‘Nee,’ zegt ze terwijl ze een tikje ongeduldig haar hoofd schudt. ‘Dit is Nederland.’ Net zo kort kan ze zijn over haar adellijke afkomst, die ze van vaderskant heeft meegekregen. Die vader, een gerenommeerd professor informatica en astronomie aan de Universiteit Leiden, is jonkheer in het oude Finse geslacht Ollongren. ‘Ik voel me helemaal niet van adel. Ik zou ook niet weten wat dat is, hoe je dat voelt. Het is er, ik heb het altijd geweten, in Stockholm hangt ons familieschild, maar dat is het ook wel.’ 
In tegenstelling tot veel jonge adel ziet ze geen maatschappelijke rol voor de adel weggelegd. ‘Het lijkt me beter om dat aan de democratie over te laten.’ Haar maatschappelijk bewustzijn is desalniettemin groot, en de reden waarom ze de politiek in ging. Niet dat dat een heel bewuste keuze was. ‘Ik ben eigenlijk via een stage bij het ministerie van Economische Zaken terechtgekomen,’ zegt ze. ‘Door Clingendael kwam ik in aanraking met de Haagse departementen.’ Met Buitenlandse Zaken om precies te zijn, want dat is de logische plek voor een aspirantdiplomaat om stage te lopen. ‘Maar ik dacht: dan heb ik mijn eigen leven niet meer in de hand, want zij bepalen waar ik naartoe ga. Ik wil liever een beetje controle houden. Dus toen ging ik kijken bij de overige departementen. Ik vond het interessant bij Economische Zaken, daar ben ik stage gaan lopen, zo is dat balletje gaan rollen. Maar ik had helemaal niet voor ogen: ik doe dat omdat ik door wil stomen. Ik had niet zo’n duidelijk beeld van waar dat naartoe zou gaan. Dat heb ik nooit gehad. Ik ben wel ambitieus, maar ik heb nooit gedacht: die plek wil ik bereiken, of die baan wil ik hebben. Dat vind ik niet zo interessant, en misschien zelfs wel te beperkt. Als ik mijn hele leven ermee bezig zou zijn geweest om wethouder in Amsterdam te worden, dan was ik het vermoedelijk nooit geworden. Ik ben ook redelijk immuun voor het ellebogenwerk in de politiek. Ik doe de dingen die ik wil doen en doe ze zo goed als ik kan. Ik moet het gevoel hebben dat het zin heeft, dat ik iets toevoeg. Van het een komt het ander, en dan pak je een kans.’
Zo ziet Ollongren haar toekomst nog steeds. Velen mogen haar dan zien als de nieuwe minister-president, zelf is ze daar niet zo mee bezig. ‘Ik vind dat moeilijk om te voorzien. Ik doe dit nu twee jaar, ik weet dat het een horizon heeft van vier jaar, want dan zijn er verkiezingen. Daarna zien we wel weer.’

Karen Rozetsky, Vogue Nederland, September 2016.

24/7 werken 

Wat er zich ook aandient, Kajsa Ollongren is niet een vrouw die een aanbod zou afwijzen uit angst dat ze het niet zal kunnen. ‘Ik heb de neiging, ook bij het kiezen van mijn werk, om een beetje uit mijn comfortzone te willen. Om iets nieuws te willen, mezelf een beetje uit te dagen en te kijken of ik het wel kan. Dat vind ik leuk.’ Op de vraag of ze daarbij ook weleens haar neus heeft gestoten, moet ze lachen. ‘Nou, het gaat niet van een leien dakje, ik heb er wel wat voor moeten doen.’ 
Dat is nog een understatement. Bij de formatie van het eerste Kabinet Rutte heeft ze als ondersteunend ambtenaar vier maanden opgesloten gezeten in een kamer in de Eerste Kamer. Ze overlegden van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat, en het was hartje zomer. ‘Ik weet nog hoe Femke Halsema en ik onze gezinnen hadden uitgezwaaid,’ zegt ze in Het Financiele Dagblad. ‘Die gingen op vakantie.’ Toen de Fortis-bank in oktober 2008  dreigde te vallen, ondersteunde ze Jan Peter Balkenende en Wouter Bos tijdens hun onderhandelingen. Ze bleef er dagen achter elkaar voor wakker en ging pas slapen toen het akkoord er lag, om vijf uur ’s ochtends op de zoveelste dag, op de grond naast Bos en Balkenende, die zich op een Louis Seizebankje hadden gevouwen.
Als wethouder van een groeiende en bloeiende stad als Amsterdam heeft ze het niet minder druk. ‘Dat dachten de kinderen aanvankelijk wel, en ikzelf eigenlijk ook. Voor het eerst sinds lange tijd werk ik weer in de plaats waar ik woon. Maar ik ben nog steeds weinig thuis. Mijn werk neemt me veel in beslag, en dat gaat ook ’s avonds door en in het weekend. Eigenlijk is het nog moeilijker dan in mijn vorige baan om het uit te zetten. Dat moet ik wel een beetje bewaken – ik kan niet 24 /7 werken, dat zou niet goed zijn voor mij en voor mijn gezin en daar heeft de stad ook niks aan. Niemand kan dat. Dus ik ben daar wat gedisciplineerder in geworden, door gewoon soms te zeggen: ik kan niet alles doen. Soms moet je gewoon nee zeggen.’ Of ze dat moeilijk vindt? ‘Ja. Best wel, ja.’ 

Rondje Vondelpark

Op haar rammelende fiets – die Ollongren liever neemt dan de dienstauto met chauffeur – crost ze de hele stad door. Altijd met een doel – ‘helaas’. Eerder vandaag was ze in Muziekgebouw aan ’t IJ om de Europese Vluchtelingenconferentie te openen, later op de dag zal ze in de nieuwe A’dam Toren speechen bij de kick-off van Start-Up Fest, een van ’s werelds grootste start-upfestivals. ’s Avonds loopt ze met burgemeester Eberhard van der Laan door het Stedelijk Museum voor de opening van de tentoonstelling Opwinding van Rudi Fuchs (nog tot 2  oktober te zien: Tracey Emin en Damien Hirst naast Piet Mondriaan). Kunst en cultuur zitten immers ook in haar portefeuille, en Ollongren is een fervent liefhebber ervan. 

‘Ik heb wat dat betreft veel in te halen. Toen ik in Den Haag werkte had ik daar geen tijd voor. Ik heb het gevoel dat ik jarenlang onder een steen heb geleefd, wat kunst betreft. Nu haal ik het allemaal in. Ik zuig het op. Ik ben opgegroeid met opera, hou zelf erg van toneel – ik denk dat ik dat het allerleukste vind. Maar ook muziek, ik heb saxofoon gespeeld. En ik lees veel, vooral in de vakanties.’ 
In die vakanties is ze even geen wethouder. Dan hakt ze hout en zoekt ze cantharellen en bessen in het bos. En loopt ze hard, iets wat ze ook in het Vondelpark doet. ‘Sport is mijn ontspanning. In de winter doe ik aan fitness, twee, drie keer in de week, en in de zomer aan fietsen en tennissen. En ik loop hard. Ik sta er vroeg voor op, niet altijd omdat ik er zin in heb, maar ik voel me daarna altijd beter.’
Iets in haar blik doet vermoeden dat ze wat dit betreft net zo gediscpineerd is als in haar werk en in alle andere dingen die ze doet. ‘Ik denk het wel ja,’ zegt ze, met een bijna beschaamde blik. Ze moet er zelf om lachen.

Kylie Jenner deelt net de eerste video van Stormi op Snapchat

 

Beste bezoeker,

Wij zien dat je een adblocker gebruikt die ervoor zorgt dat je geen advertenties ziet op Vogue.nl.
Dit vinden wij jammer, want Vogue.nl is mede dankzij deze advertenties gratis toegankelijk.
Wil je een uitzondering maken voor Vogue.nl, of meer lezen over hoe wij met advertenties omgaan?
Klik dan hier. Veel dank!

Maak een uitzondering voor Vogue.nl > Sluiten