Van like-faalangst en moodboard-dilemma’s tot een oneindige bron aan inspiratie – Vogue’s digital contentmanager Pauline Breeuwsma ervaart regelmatig een struggle met een van de invloedrijkste sociale media binnen de modewereld, Instagram.

Met restjes babymelk op mijn trui en een ovenwant in de hand had ik laatst op zaterdag een ultiem fear of missing out moment: ik zag een Instagram-story van een collega voorbijkomen die zich op dat moment een fantastische blow-dry aanmat voor een Vogue -videoshoot. Ik wist dat de shoot plaats zou vinden, dat mijn collega haar zaterdag had vrijgemaakt en dat ik dus heerlijk met mijn eenjarige dochtertje de dag kon doorbrengen, maar toch schoten direct angstige vragen door mijn hoofd: waarom ben ik daar niet bij? Wat voor een vreselijk degelijk bestaan heb ik hier thuis? Het liefst verwijder ik na zo’n FOMO-moment de app per direct voorgoed van mijn telefoon. Maar dat doe ik niet.

Advertentie - Lees hieronder verder
'Soms voelen we ons rot en gaan we op zoek naar mensen die zich nog rotter voelen en dan denken we: het valt eigenlijk wel mee.' - Mediapsycholoog Mischa Coster

Ontbijten met acht donuts

Terwijl ik er toch echt last van heb. Als gevolg van de oneindige reeks aan toffe en perfecte-plekkenposts op Instagram, ervaar ik de laatste tijd een soort writer’s block voor dit medium en word ik continu heen en weer geslingerd tussen het posten van óf de allerhoogste highlights óf heel persoonlijke niche niemendalletjes, om me maar te onderscheiden van de #lovemylife -massa. Deze niemendalletjes zijn overigens bijna allemaal een zachte dood gestorven, omdat ze niet zo mooi in mijn moodboard pasten. En vaak een stuk minder likes vergaarden. Mijn huidige feed is inmiddels dus net zo geëdit op kleur en eenheid als de dertienin- een-dozijn-influencer die zogenaamd ontbijt met acht donuts. Vreselijk. (Uiteraard vooral een vreselijk first world problem , laten we het niet groter maken.) Instagram Stories zorgt gelukkig voor een meer ongefilterde versie van het leven, hoewel ook deze verhalen nu grotendeels uitmonden in de hoogtepunten van iemands dag. Het blijft een medium waar je continu jezelf en de hoogtepunten uit je leven tentoon moet spreiden en dat kan hoogst vermoeiend zijn.

Advertentie - Lees hieronder verder

Eenzijdig beeld

Maar waarom raakt dit quasi perfecte leven op Instagram me zo, terwijl ik heus wel weet dat het een gecureerd beeld van de werkelijkheid is? ‘Dat gevoel is heel menselijk,’ legt mediapsycholoog Mischa Coster uit. ‘En het is ook niet erg. Het heeft te maken met de manier waarop wij ons geluksgevoel vaststellen. Dat wordt voor een deel bepaald door de dingen die ons gelukkig maken, maar ook deels met hoe het met mensen om ons heen gaat. 'Sociale vergelijking' heet dat. Soms voelen we ons rot en gaan we op zoek naar mensen die zich nog rotter voelen en dan denken we: het valt eigenlijk wel mee. Maar op Instagram zie je alles langskomen, je hebt geen controle over wat je te zien krijgt. Dus dan lijkt het al snel alsof iedereen om je heen een beter leven leidt. Ik vind Instagram overigens niet nep, zoals vaak wordt gezegd, want het is niet nep wat je ziet, althans de meeste posts niet. Het geeft eerder een eenzijdig beeld, met voornamelijk hoogtepunten.’

Advertentie - Lees hieronder verder
'Ik zit het grootste gedeelte van mijn dag te werken achter mijn laptop, dat deel ik niet. Mijn luie avonden op de bank ook niet.' - Rebecca Laurey, mode-influencer

Dit herkent de Nederlandse Rebecca Laurey ook. Ze is mode-influencer, met 186.000 volgers op Instagram, en verdient haar brood met het medium. ‘Ik deel niet altijd de wat saaiere of minder vrolijke aspecten van mijn leven. Ik zit het grootste gedeelte van mijn dag te werken achter mijn laptop, dat deel ik niet. Mijn luie avonden op de bank ook niet. Ik weet ook niet hoe interessant dat voor mensen zou zijn en wil graag een positieve, inspirerende boodschap hebben. Dat kan alleen niet altijd. Ik kies er dan vaak voor om op Instagram Stories iets te delen, ik heb het idee dat ik daar meer kwijt kan.

Mooiste en schattigste

Hoe hard ik ook klaag over het ‘perfecte leven’ van anderen op Instagram, op mijn eigen account doe ik intussen net zo hard mee aan het voorschotelen van een geromantiseerd bestaan met de mooiste locaties, uitbundige brunches en schattige babyfoto’s. Laurey is op haar professionele Instagram-account altijd op zoek naar de balans tussen aspiratie en realiteit: ‘Ik vind het belangrijk dat mijn Instagram-account er goed uitziet, mijn feed is mijn visitekaartje en portfolio, maar het moet wel geloofwaardig blijven. Ik bewerk al mijn foto’s, puur omdat ik denk dat ik de mooie en goede aspecten van een foto nog meer kan laten spreken. Ik probeer niet iets te veranderen, maar te verbeteren.’

‘Dat is ook een heel menselijke neiging,’ aldus Coster. ‘Positieve zelfpresentatievoorkeur is de neiging van mensen zichzelf op een positieve manier te presenteren. Dat deden we ook al vóór internet, in de kroeg of op verjaardagen. Daar heb je ook de neiging te zeggen dat het goed met je gaat en je mooie verhalen te delen en niet direct al je sores op tafel te leggen. Met sociale media komt die voorkeur voor positieve zelfpresentatie tegenwoordig ongevraagd bij je binnen en heeft het ook nog eens meer impact op je, want de woorden worden ondersteund door beelden en geluiden.’

Advertentie - Lees hieronder verder
Floor Bijkersma

Technologievrije scholen

Dit gecureerde positieve beeld van de werkelijkheid praat niet alleen mij issues aan, maar heeft ook gevolgen voor de geestelijke gezondheid van onze samenleving, zo blijkt. De Britse Royal Society for Public Health onderzocht het afgelopen jaar de positieve en negatieve invloeden van sociale media op de gezondheid van tieners en jongvolwassenen. Hieruit blijkt dat Instagram het sociale medium is met de negatiefste invloed op de geestelijke gezondheid en het welzijn van deze groep. Het medium wordt geassocieerd met een grote mate van angst, depressiviteit, pesten en FOMO. Laurey: ‘Ik ben soms bang dat ik hier een stukje aan bijdraag. Op Instagram laat je een droomwereld zien, maar aan de andere kant kan het ook iets positiefs brengen, een kleine escape uit de realiteit. En dat is ook wat waard!’

Veel van de bedenkers van Facebook en andere Silicon Valley-goeroes krijgen nu kinderen, en beginnen zich ineens achter de oren te krabben over de impact van social media.


Voormalige werknemers en bedenkers van sociale media als Facebook (eigenaar van Instagram) krabben zich inmiddels achter de oren en treden sinds een aantal maanden naar buiten met scherpe kritiek op sociale media en de schade die ze toebrengen aan de maatschappij. En niet alleen omdat de oogkleppen zijn afgevallen na de verkiezing van Donald Trump en de beïnvloeding van Russische trolls op de verkiezingen via sociale media. De belangrijkste oorzaak van de bewustwording bij deze Silicon Valley-goeroes? Kinderen. ‘Veel van de bedenkers en IT-ers, die in de twintig waren toen zij deze dingen ontwikkelden, hadden destijds nog geen kinderen,’ aldus Tony Fadell, een van de bedenkers van de iPod. Nu hebben ze ze wel en zien ze wat de impact is van sociale media. Nu zeggen ze: wacht eens even.’ ‘Mijn kinderen mogen helemaal niet achter schermen zitten,’ vertelde Chamath Palihapitiya, voormalig vicepresident User Growth bij Facebook, aan CNBC na zijn ontslag. En veel Silicon Valley-ouders sturen hun kinderen bewust naar technologievrije scholen, waar geen scherm te bekennen is. ‘God mag weten wat sociale netwerken doen met de hersenen van onze kinderen,’ zei medeoprichter van Facebook Sean Parker tijdens een Amerikaans media-event vorig jaar.

Advertentie - Lees hieronder verder

Dopamineboost

Ondertussen hebben de bedenkers van de grote socialemedia-platformen ervoor gezorgd dat andermans kinderen en overige bevolkingsgroepen van geen stoppen willen weten. Want de grote vraag die de bedenkers van Facebook zich stelden toen het ontwikkeld werd, was ‘Hoe eisen we zo veel mogelijk van je tijd en aandacht op?,’ aldus Sean Parker. Het was deze mindset die ervoor zorgde dat features als de like-knop werden ontwikkeld, die gebruikers ‘een kleine dopamineboost’ moeten geven om hen te stimuleren meer content te uploaden. ‘Het is een social-validation feedback loop... exact wat een hacker als ikzelf zou bedenken, omdat je een zwakte in de menselijke psychologie misbruikt,’ aldus Parker.

‘Dopamineboosts hebben hier zeker mee te maken,’ vertelt Coster. ‘Vanuit de neuropsychologie weten we dat het beloningsgevoel dat we voor likes krijgen veroorzaakt wordt door dezelfde neurotransmitters als voor het eten van chocola of verliefdheid. Maar daarnaast zijn er de nog veel krachtigere dopamine-loops: het ontvangen van een variabele beloning op een inspanning, zoals een Instagram-post, wat veel sterker werkt dan een vaste beloning. Bijvoorbeeld: je vermoed dat je een bepaalde hoeveelheid shares en likes kunt krijgen op je post, maar zeker weten doe je het niet. Deze onzekerheid zorgt ervoor dat de motivatie om te posten heel hoog wordt. Dit zijn ook de loops die je ziet bij bijvoorbeeld gokverslavingen, waarbij het niet zeker is dat je de prijs wint, maar de kans is er. Daarmee wil ik niet zeggen dat dit beloningsmechanisme een verslaving is, maar het raakt er wel aan.’

Le Nouveau Cool

Maar hoe kan ik mij dan in vredesnaam wapenen tegen de trucs van Silicon Valley-giganten en van onze eigen psyche? ‘Ik zou beginnen met de notificaties uitzetten op je telefoon,’ tipt Coster. ‘Anders word je geleefd door je sociale media en je apps die ongevraagd je leven binnenkomen. Op deze manier elimineer je ook de variabele beloning, want je hebt niet continu de spanning of er iets binnen zal komen. Je kunt dan zelf de momenten bepalen om de beloningen te ontvangen. En wees je tot slot bewust van de invloed van de menselijke psyche achter deze sociale media.'

Advertentie - Lees hieronder verder

Misschien dus toch alleen maar niemendalletjes posten en op die manier de techreuzen en ons brein te slim af zijn? De laatste tijd word ik namelijk heel blij van Instagram-accounts die de gewone willekeurige of ongefilterde dingen van het leven delen, vanuit een onbewust onhandige hoek, zoals het account van de oud-hoofdredacteur van de Britse Vogue of de trillende corny jokes video’s van Beyoncé's moeder Tina Knowles. Ook zie ik veel mensen in de creatieve sector die al sinds jaar en dag op Instagram zitten met een relatief kleine groep volgers die zich steeds meer proberen te onderscheiden van de massa door alleen maar ‘lelijke’ beelden te plaatsen, psychedelische profielfoto’s of wereldvreemde video’s. Le nouveau cool. ‘Deze zogenaamde early adopters, die als eersten op Instagram zaten, proberen nu binnen de randvoorwaarden van het medium toch onderscheidend te zijn,’ verklaart Coster. ‘Ze zullen niet snel naar een ander medium gaan, want er zit voor hen al te veel waarde in, maar je ziet dat ze heel grappige en originele dingen bedenken voor hun Instagram Stories of hun feed.’

Andere mensen onttrekken zich volledig van social media, misschien nog wel het allercoolst en weggelegd voor de succesvolste mensen op aarde. Zo noemde de oprichter van de Indonesische Uber (Go-Jek) in een interview in NRC vorig jaar social media ‘ruis’ en ‘Het maakt je afhankelijk en is net zo ongezond als chocola of sigaretten.’ Ik geef de oprichter van de Indonesische Uber groot gelijk. Tijd om even na te denken. Over mijn volgende Instagram-niemendalletje.