Vrijheid, gelijkheid, moederschap: over het verborgen seksisme in relaties

In maar al te veel gezinnen is er sprake van verborgen seksisme. Dat kan en moet anders.

image
Paul Bellaart, Vogue Nederland, december 2018

Wie kookt bij jou thuis de verse groentehappen, weet waar de schone onderbroeken liggen en kust de tranen weg? In veel huishoudens is het antwoord: mama. Want hoe graag we de taken als ouders ook gelijk willen verdelen, in maar al te veel gezinnen is er sprake van verborgen seksisme. Dat kan en moet anders.

Advertentie - Lees hieronder verder

De afgelopen maand hebben drie verschillende mensen tegen me gezegd: wees maar lief voor W, want hij doet zó zijn best. W is mijn man en nee, hij is niet aan het trainen voor de marathon, waardoor hij een extra schouderklop verdient. Waar deze bezorgde omstanders op doelen is het simpele feit dat W en ik twee kinderen hebben. En dat hij een betrokken vader is. Ze zien hem slepen met de kinderwagen, met een baby op zijn buik naar de crèche fietsen en lepels spinazie voeren aan een onwillige peuter. En ze zien hem daarmee worstelen, net als elke ouder – man óf vrouw. Net als ik, dus. Want W en ik ‘doen’ het ouderschap samen: fifty-fifty.

Toch heeft nog nooit iemand tegen W gezegd dat hij maar extra lief voor mij moet doen, omdat ik zo erg mijn best doe. Mensen vinden het namelijk vanzelfsprekend dat ik, als moeder, me uit de naad werk voor mijn kinderen. Voor een vader wordt dat nog steeds bijzonder gevonden. Gedrag dat een extra beloning verdient. Alsof het ouderschap en alles wat daarbij hoort hem zwaarder zou vallen dan mij. Of het bewonderenswaardig is dat hij het überhaupt vrijwillig en met zo veel toewijding op zich neemt.

Verborgen seksisme

Ik vind de goedbedoelde opmerking irritant, want deze legt druk op me. Alsof ik er, naast mijn werk en zorg voor kinderen en huis, nog een taak bij zou moeten nemen, namelijk: het pamperen van mijn man. En wat is de boodschap aan W; dat zijn harde werk niet net zo serieus wordt genomen als dat van mij?

Maar jammer genoeg verrast de opmerking me niet. Ik weet namelijk allang dat we leven in een samenleving waarin seksisme alles behalve uitgestorven is. In 83% van de huishoudens verdient de man meer dan de vrouw. Vrouwen verdienen ondanks gelijk opleidingsniveau en evenveel ervaring nog steeds minder dan mannen (bij de overheid 5%, in het bedrijfsleven 7%). Moeders nemen de meeste zorgtaken op zich, ook als beide ouders evenveel betaald werk doen. Eén op de vijf kinderen groeit na scheiding op zonder vader. En het vaderschapsverlof is nog steeds idioot kort: in 2019 mogen vaders een week verlof nemen na de geboorte van hun kind. In 2020 vijf weken daarbovenop, tegen zeventig procent van hun salaris. Hoeveel vaders dat daadwerkelijk zullen doen, valt nog te bezien.

Advertentie - Lees hieronder verder

Verraderlijker en gecompliceerder is: ook binnen geëmancipeerde gezinnen die ‘op papier’ werk en zorg gelijk verdelen, zoals mijn eigen gezin, heerst seksisme. Een verborgen seksisme welteverstaan, dat onuitgesproken in de lucht hangt en diep verankerd zit in ons wezen. Intrinsieke neigingen en patronen, onbewust maar diep ingesleten na generaties patriarchaat en ongelijke rolverdeling. Een seksisme dat we zelf in stand houden, ondanks onszelf. Want als je mij op de vrouw af vraagt hoe ik denk over de rolverdeling binnen ons gezin, zal ik antwoorden dat ik vind dat vrouwen en mannen even goed kunnen zorgen, dat er niet zoiets bestaat als een mannen- of vrouwentaak en dat we allebei weten wat het beste is voor onze kinderen. Terwijl ik diep van binnen, tot mijn spijt, soms zelf wel degelijk voel en denk dat het ‘normaal’ is dat ik bijna altijd de kinderen in bad doe en me dat ook toe-eigen. (Dat laatste, over het weghouden van kind en huishouden bij de vader, is voer voor een opzichzelfstaand artikel, want dat verborgen seksisme ook negatieve gevolgen heeft voor welwillende vaders staat buiten kijf.)

Mama door de bocht

Dat verborgen seksisme zit hem niet in de grote lijnen. Want zoals gezegd verdelen W en ik de boel fifty-fifty. We doen evenveel betaald werk. Hij brengt de kinderen naar de crèche, ik haal ze. Hij wast af, ik kook. Hij zet het vuilnis buiten, ik doe de was. Als een kind plots ziek is en thuis moet blijven, bepalen we aan de hand van onze agenda’s wie de zieke verzorgt. Het probleem zit hem in de ‘onzichtbare’ taken, die zich min of meer achter de schermen afspelen: zorgen dat er kleren in de juiste maat in huis zijn, bedenken wat er gegeten wordt, de namen van de ouders uit de klas kennen, zwemles regelen, de vakantie plannen, verjaardagskaarten sturen, zorgen dat er spaargeld is, oppas regelen, een schema opstellen voor de oppas, bepalen wanneer de bedden verschoond moeten worden, weten waar de dop van de fles is, de planten verzorgen, de was vouwen, verjaardagscadeaus kopen, kindernagels knippen, het huis Marie Kondo-en, Vitamine D toedienen, traktaties maken, kinderkamers opruimen, als eerste opstaan, koffers pakken, kleren uitzoeken. Of zoals de man van vriendin V zegt, na tien jaar relatie en twee kinderen: ‘Sinds ik jou heb, heb ik nooit meer een bed verschoond.’

Advertentie - Lees hieronder verder
Advertentie - Lees hieronder verder

Emotion work

We hebben het nooit bijgehouden, maar ik denk dat ik mijn vrije tijd meer voor huishoudelijke taken gebruik. Tijdens mijn doordeweekse dag met de kinderen draai ik wasjes, doe boodschappen, kook ’s middags alvast, bak cakes en knutsel Pinterest-items in elkaar. W daarentegen kiest één van voornoemde huishoudelijke taken en leest de rest van de tijd de krant, speelt met de kinderen, neemt de tijd om perfecte cappuccino’s in elkaar te draaien en rijdt naar zijn ouders om de kinderen daar uit te laten razen. Voor de duidelijkheid: hier is niets mis mee. Je zou zelfs kunnen zeggen dat hij slimmer is dan ik, omdat hij in zijn vrije uren daadwerkelijk ontspant en ik altijd een milde mate van adrenaline door mijn lijf heb stromen.

Wat precies in lijn is met de uitkomst van een grootschalig onderzoek uit 2016 (SCP), naar de vrijetijdsbeleving van mannen en vrouwen. Daaruit bleek dat vrouwen en mannen ongeveer evenveel vrije tijd hebben, maar deze anders besteden en beleven. Vooral als ze kinderen hebben. Vrouwen brengen een groter deel van hun vrije tijd door in aanwezigheid van hun kinderen. Vrouwen doen vaker dan mannen in hun vrije tijd klusjes in en om het huis. En ze doen vaker aan ‘emotion work’: verantwoordelijkheid voelen voor het emotionele welzijn van het gezin. Vaders besteden hun vrije tijd vaker (uithuizig) aan leuke dingen. Conclusie: voor een écht gevoel van ontspanning moeten vrouwen (alleen!) het huis uit, want alleen dan staan ze echt ‘uit’.

(Gay koppels verdelen de taken thuis eerlijker, blijkt uit onderzoek uit 2017.)

Beat vs. melody

Ik denk dat veel vrouwen zich de grote aanjager van het gezinsgebeuren voelen. Degene die dicteert, sommeert en delegeert. Die in de gaten houdt dat iedereen er warm bijloopt en er genoeg groenten worden gegeten. Dat de dagen gevuld zijn met actief plezier in plaats van apathisch gehang. Of zoals ik ooit las: mom is the beat, dad is the melody. En dat is exhausting voor vrouwen. Want dit gaat over veel meer dan het niet eerlijk vinden dat je vaker een neus schoonpoetst dan je man. Nee, de verdeling van de taken is niet alleen ongelijk, maar de verdeling van ontspanning en leven zonder stress is ongelijk. En dat heeft z’n weerslag op alles. Want wie continu spanning ervaart staat minder onbevangen in het leven, kan zich minder makkelijk concentreren op werk en is een minder leuke partner en moeder. Als ik gefrustreerd ben omdat mijn man wéér een commode vol vieze luiers en natte hydrofielen achterlaat, maakt me dat nukkig en ben ik sneller geneigd uit te vallen tegen mijn kinderen, me daarover vervolgens schuldig te voelen en verbolgen omdat, tja, dat toch zijn schuld is?

Advertentie - Lees hieronder verder

Overdag zorgen, ’s nachts praten

De vraag is: hoe ondervang je deze subtiele ongelijkheid, die zo onuitgesproken is, zo onderhevig aan perceptie. Ik kan me immers ergeren aan de ontplofte woonkamer, maar mijn man ziet de troep niet eens. Is het dan zijn schuld dat hij niet opruimt?

Ik ben geen psycholoog en mijn ideeën hierover zijn puur afkomstig uit de praktijk. Wat allereerst helpt is praten, praten, praten. Als de kinderen in bed liggen, uren lang, soms liefdevol, soms recht voor z’n raap en pijnlijk. Praat over je beider jeugd en hoe je ouders thuis de boel verdeelden, over dat rare inwendige stemmetje dat fluistert: ‘ik hoef als man niet te luizenpluizen op school’ en waar dat vandaan komt.

Stel jezelf en elkaar de vraag: wat willen we voor ons gezin en hoeveel effort zijn we beiden bereid daarin te steken? Als we allebei waarde hechten aan goedgeklede kinderen in biowol, zullen we allebei handwasjes moeten doen. Als we allebei willen dat onze kinderen op tijd in bed liggen, moeten we allebei om vijf uur stoppen met werken. Wijs elkaar duidelijk maar vriendelijk op seksistische neigingen; hij mag misschien meer hands onzijn, maar jij mag misschien vaker accepteren dat ‘zijn manier’ ook goed is. En als je er samen niet uitkomt of er te veel oud zeer meespeelt: schakel een coach in. (Misschien kan je man op zoek naar een goeie?)

Advertentie - Lees hieronder verder
Advertentie - Lees hieronder verder

Rutte aan zet

Tot slot: de politiek móét over de brug komen met gedegen vaderschapsverlof. En dan bedoel ik niet halfbakken een paar weken tegen 70% van het salaris. Nee, net als de taken en rechten binnen een gezin, moet ook het verlof voor moeders en vaders gelijk zijn. Want tijdens het zestien weken durende zwangerschapsverlof worden scheve gewoonten en verwachtingen gecreëerd die later, als beide ouders allang weer aan het werk zijn, irritant zijn voor alle betrokkenen en moeilijk recht te trekken zijn. Want moeder is dan wel baas tegen wil en dank, vader is op zijn beurt klungel tegen wil en dank; mama verschoont de luiers, want dat kan papa (zogenaamd) niet. Mama zingt de slaapliedjes, want die kent papa niet. Mama bepaalt wat het kind eet, want dat weet papa niet. Mama zorgt voor de kleren, want papa snapt die babymaten niet. En dat is belastend voor iedereen; moeder wil ook wel eens rust aan haar kop, vader kan héús wel een outfit voor de baby samenstellen, maar krijgt telkens het deksel op de neus omdat moeder haar rol niet los kan laten en baby dearest wordt zelfs voor haar of zijn eerste woordje al gekneed naar jaren 50-model.

Zoals een goede vriend zei die in Duitsland woont, waar geen zwangerschapsverlof bestaat maar een ouderverlof van 36 maanden, dat naar eigen inzicht verdeeld mag worden tussen moeder en vader: ‘Nu pas, na drie maanden fulltime zorgen, roept onze dochter als ze valt of iets nodig heeft ook papa, in plaats van altijd alleen maar mama.’ Een goed begin van een leven vol Rust, Reinheid en gelijkwaardige Rolverdeling.

Advertentie - Lees hieronder verder
Meer van Opinie