Waarom kerst zonder een dierbare pijnlijk is, maar niet het einde hoeft te zijn

Een verhaal over mijn kapotte kerst, en hoe ik 'm vervolgens ook weer maakte.

ANNE TIMMER, Vogue Living, najaar 2018.
ANNE TIMMER, Vogue Living, najaar 2018.

Feestdagen zijn hartstikke leuk en aardig, tot het vooral opeens dágen worden. Want wat blijkt: als je Kerst voor het eerst viert zonder een geliefde, of dat juist al heel lang zo doet, is de feeststemming soms ver te zoeken. Vogue bepleit waarom het toch de moeite waard kan zijn om de tafel te dekken, juist als het gemis overheerst.

Kerstavond 2013, even na negenen met de familie op de bank. Of we geen homevideo’s kunnen kijken, oppert iemand: we hebben er immers genoeg. Het wordt de vakantie naar Turkije, één van onze favorieten. Ik lach om precies dezelfde scène als altijd – mijn broertje en ik die klungelig dansen, ik in een fluorroze buikdanspakje – tot mijn moeder in beeld verschijnt. Ze kijkt ons lachend en zongebruind toe, terwijl ik almaar misselijker word. Daar, nog uitpuffend van een chocoladetoetje, realiseer ik het me voor het eerst: niet alleen de lastige zaken zijn nóg lastiger zonder een dierbare, maar óók de leuke dingen.

Gek genoeg koppelen we gemis en eenzaamheid niet snel aan een feestdag (heeft de oer-Hollandse gezelligheidskoorts een fijn handje in), terwijl die begrippen nou juist heel relevant zijn op een dag als kerst. Uit onderzoek van het Leger des Heils bleek vorig jaar al dat één op de vier Nederlanders eenzaam is tijdens de feestdag: een getal dat niet echt schaart met de #blessed-themathiek op Instagram. Vooral rouwblogs en uitvaartinstanties besteden online aandacht aan het fenomeen – zo raadde Monuta vorig jaar nog aan om vooral aan jezelf te denken, en eventuele schuldgevoelens aan de kant te schuiven. Een goede tip, maar behoorlijk lastig uitvoerbaar. De persoon die 'ongecompliceerd gezellig' doorbreekt is immers, nou ja, niet zo gezellig.

Plichtmatigheid

Mijn eigen moeder was bijna twee jaar voor die bewuste kerstavond overleden. Vanzelfsprekend spookten er die opvolgende maanden nogal wat gedachtes door m’n hoofd, waarbij het ‘waarom’ en ‘hoe verder’ centraal stonden (bleek geen mens een antwoord op te hebben joh, maar dat idee bonjourde ik toen graag de deur uit).

Waar ik minder tot niet over na had gedacht: de praktische zaken. De diploma-uitreiking waarbij ze miste, een begrafenisliedje dat opeens in de kroeg werd gedraaid, en dus ook: kerst. Ik wilde niet alleen alles wat ik voorheen deed nog stééds doen, maar ook even fluitend. De leuke dingen net zo gedachteloos tackelen als voorheen, alsof er niks veranderd was. Punt is: juist alles was anders. Omdat ik dat liever niet al te vaak erkende, kwam de klap des te harder aan als ik – ook tijdens leuke zaken die als afleiding moesten dienen – opeens aan haar herinnerd werd.

'Routine is een begrijpelijke stand, als Kerst eerder confronterend dan gezellig is geworden'

Het maakte dat ik, tijdens die bewuste kerstavond, huilend in bed belandde. De feestdag werd vanaf dat moment steeds lastiger voor me. Ik merkte dat ik er tegenop ging zien: hoe haar naam amper viel tijdens het dineren, hoe ik daar zelf altijd stiekem wel opgelucht over was, hoe de kerstmenu’s die we steevast knutselden langzaam uit beeld verdwenen. Kerst is voor veel mensen een plichtmatigheid, maar voor mij was het dat nooit geweest: ik begreep niet eens dát het zo kon voelen. Tot ik zelf opeens ook opgeslokt werd door een gevoel van routine. Een begrijpelijke en tevens gemakkelijke stand, als Kerst eerder confronterend dan gezellig is geworden.

Het sushi-restaurant

Ironisch genoeg is een van de laatste foto’s met mijn moeder tijdens Kerst gemaakt. Zij in een satijnen zwarte blouse met sjaaltje, ik in een glinsterende top. Onze hoofden dicht tegen elkaar, alsof we zeiden: hier komt niemand tussen. Ze nam ons die avond mee naar een sushirestaurant, bij wijze van een verrassing. Niet omdat zíj daar zo om stond te springen, maar omdat wij maar niet uitgepraat raakten over de Japanse stukjes vis. Het was de kerstgedachte op een presenteerblaadje.

Die herinnering maakte dat ik er vorig jaar klaar mee was. Klaar met één van mijn voormalige favoriete feestdagen lui ondergaan en denken dat het, wat ik ook zou proberen, nooit meer echt leuk zou worden. Ik belde twee goede vriendinnen op: of ze wat te doen hadden, tijdens de kerstdagen. Per toeval hadden ze allebei nog wel een dag vrij. We knutselden geen menu’s, maar stonden wel uren in de keuken, dronken flink wat glazen wijn en hadden fijne gesprekken. Ook over mijn moeder, die opeens weer dichterbij voelde dan ooit.

Kapotte kerst

Welbeschouwd hoeft Kerst niet voor eeuwig verdoemd te zijn, je moet de boel alleen weer een beetje opnieuw uitvinden. Da’s niet erg, en kan absoluut een hoop tijd kosten. Maar áls je dan eenmaal weer uitkijkt naar de feestdagen, zijn ze wellicht betekenisvoller dan ooit. Je wordt immers gedwongen om na te denken over wie of wat er nog wel is; ik was zelf nooit Kerst met vrienden gaan vieren als dit niet gebeurd was, om maar wat te noemen. Ook een kapotte Kerst kan weer gemaakt worden, maar het gereedschap moet je er zelf bijpakken: ga ik dit jaar kijken of ik de videorecorder weer op zolder kan vinden. Want ik ben niet alleen weer klaar voor een ijskoude kerstmis, maar óók voor die zongebruinde lach.

Advertentie - Lees hieronder verder
Meer van Opinie