Al zo lang ik me kan herinneren mag iets er soms niet meer zijn wanneer het hip – en erger nog: van het gros! – dreigt te worden. Knikkeren deed je na een tijdje niet meer, want dat deden de onderbouwers nu óók, en oh jij draagt nog een flared jeans? Doe ik dus niet meer, want dat modebericht heeft de dertien in een dozijn-studentes nu ook bereikt.

Ik moest hier even aan denken toen ik een opiniestuk van Nadia Ezzeroili in De Volkskrant las. Instagram werkt de dood van het feminisme in de hand, betoogt ze, want het zou daar nu vooral om commerciële uitbuiting van de stroming draaien. Zelfverklaarde Instagramfeministen zouden op niets anders uit zijn dan geld en aandacht, waarbij ze het account van mediacriticus Madeleijn van den Nieuwenhuijzen (alias @zeikschrift) als voorbeeld aanhaalt. ‘Van een semi-intellectuele Instagramactivist groeide ook zij binnen twee jaar uit tot een inwisselbare influencer die een column in de Vogue kreeg, opendeurlezingen geeft over diversiteit in de media en iedere maand glunderend van trots een bevallige coverfoto van zichzelf of een interview met zichzelf deelt.’

Verrassende inzichten

Ik zette mijn eerste stappen als freelance journalist zo ongeveer tegelijkertijd met de opkomst van Zeikschrift. De volgknop was zo ingedrukt, want posts over mijn vak, dus interessant. Terwijl ik in eerste instantie vooral lachte om grove fouten, moest ik bij een latere post opeens slikken: had ik me zelf niet óók onbewust schuldig gemaakt aan eenzelfde soort framing? Ze leerde me lessen die ik nooit op de School voor Journalistiek heb meegekregen, en motiveerde me om extra kritisch op mijn eigen – en andermans – stukken te zijn.

Zien: Michelle Obama's beste looks door de jaren heen

Nieuwe influence-beweging

Madeleijn is onderdeel van een grotere groep ‘Instagramfeministen’, die je ook wel ‘intellectuele influencers’ kunt noemen. Mannen of vrouwen die niet direct een nieuwe sneaker of vakantiebestemming aanprijzen, maar een hoger goed. Je kunt dan denken aan vrouwen als Marie Lotte Hagen en Nydia van Voorthuizen, die middels hun feministische platform Damn Honey over ‘alle shit waar vrouwen mee moeten dealen’ praten, of Milou Deelen, die als het boegbeeld in de strijd tegen slutshaming geldt. Instagrammers die de 10.000 volgers inmiddels ruimschoots gepasseerd zijn. Er wordt gesproken over huiselijk geweld tegen vrouwen (juist tijdens de lockdown een groot probleem), of het recht op abortus, ook nu.

Groter bereik, meer bewustzijn

Een hele positieve ontwikkeling, vind ik. Social media is namelijk ideaal om meer vrouwen te bereiken, betoogt ook Milou in een interview met Universiteitsblad Mare. Ze kan zo op een grotere schaal bewustwording creëren – waardoor vrouwen zich gehoord voelen – en doorbreekt bij uitstek taboes. Door het tot stand brengen van ophef gaat een post al snel viral, waardoor je álle lagen van de samenleving bereikt. Op die manier kunnen meer vrouwen bewust worden van de ongelijke positie waar ze in zitten.

Dat sommigen empowering teksten meeblèren maar de volgende ochtend ‘weer braaf aan de vrouwenstandaarden voldoen', draait immers niet altijd om onwelwillendheid, maar ook om een gebrek aan bewustzijn. Er bestaan ongetwijfeld nog Instagram-tijdlijnen waarop geen enkele post over feminisme te bespeuren is, en het sentiment in niet-te-vermijden commercials niet gesignaleerd wordt. Sommigen zullen uitloggen, hun leven vervolgen, en – zonder dat ze weten dat het anders kán – ongelijkheid blijven accepteren of in de hand werken, in welke vorm dan ook. Eén activistische post kan daarentegen al genoeg zijn om tot nieuwe inzichten te komen, en andermans bewustwording te verbreden.

This content is imported from Instagram. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

Laagdrempelig en efficiënt

Daarnaast maken Instagramfeministen thema’s zoals gelijkheid en het verzetten tegen racisme of seksisme laagdrempelig en ‘cool’. Influencen dient zo niet meer vooral als motor van het kapitalisme, maar activisme. Lezers worden niet aangezet om, ik noem maar wat, meer te kopen, maar vooral in beweging gezet door gedachtegoed. En wat cool is, zorgt voor een makkelijkere call to action. Het kan dé omschakeling creëren bij Instagrammers die al een groot platform hadden, maar het eerder nog niet besloten in te zetten voor een hoger goed.

Door al je pijlen te richten op het commerciële aspect en dat volledig af te branden, zou je daarbij bijna vergeten dat online activisme in 2020 veel effectiever blijkt. Kijk maar naar een politieke partij als GroenLinks, die niet voor niks betogen dat digitale communicatie onmisbaar is geworden voor het moderne campagnevoeren. Het succes van online activisme blijkt ook uit bewegingen zoals #FridaysforFuture of #TeamTrees. Soms worden – mede door die intellectuele influencers – binnen een paar weken miljoenen mensen bereikt, waardoor kwesties als gendergelijkheid, klimaatverandering of seksuele intimidatie veel sneller én beter geagendeerd worden.

Bereiken van jongeren

Jongere generaties worden zo ook eerder betrokken bij maatschappelijke vraagstukken. Zelfs op TikTok – een platform dat vaak vooral gekoppeld wordt aan geinige dansfilmpjes – zijn nu politiek-activistische video’s te vinden, die vervolgens weer door veel reguliere media worden opgepikt. Het viral filmpje van de 17-jarige Ferora Aziz is daar een treffend voorbeeld van: terwijl ze haar wimpers krult, roept ze kijkers plotseling op om zich in Chinese concentratiekampen te verdiepen.

En ja: de negatieve kant van dit al ís ook de samenhang met commercie. Toch ga je daarmee volledig voorbij aan de positieve voordelen van deze ontwikkeling, en wordt er groot teniet gedaan aan de maatschappelijke meerwaarde. Juist in 2020 valt er namelijk nog genoeg te winnen. We kennen in Nederland nog steeds geen enkele vrouwelijke minister-president, en de anti-abortusbeweging lijkt juist weer meer macht te krijgen. In plaats van de huidige ‘Instagramfeministen’ te ontmoedigen of shamen, zouden we dus ook kunnen toejuichen dat er behoefte is aan een verbreding van het begrip, en in sommige hoeken naar herdefiniëring wordt gezocht.

This content is imported from Instagram. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

Niet alles wat hip wordt heeft daarmee direct een einddatum, want een trend geeft ook léven, soms voorgoed. Waar de levensloop van een flared jeans logischerwijs beperkt is, blijven sommige opgelaaide zaken – vanwege hun onvermijdelijke noodzaak – namelijk altijd relevant. Instagramfeminisme betekent niet de neergang van de strijd om gelijkheid, maar houdt de boel juist gaande. Prima dat het daarvoor eerst de mode moest worden: extra veel kans dat het in de toekomst, hoe ver dat ook moge zijn, echt aan het gros toebehoort.