Donderdag 11 februari 2010 is een zwarte bladzijde in de modegeschiedenis. Toen ik als zestienjarige jongen thuiskwam van een banale schooldag, googelde ik nietsvermoedend de naam van mijn favoriete modeontwerper en persoonlijke held Alexander McQueen. Iets wat ik wel vaker deed in die tijd, om even te ontsnappen naar de wereld van de revolutionaire ontwerper – een wereld waarin de grenzen van mode werden ontstegen. Tot mijn verbazing stond een groot aantal nieuwsberichten als eerste hits bovenaan de pagina toen ik zijn naam die dag googelde; Lee McQueen had zich van zijn eigen leven beroofd. Tien jaar na zijn overlijden, blikken we terug op tien van Alexander McQueens meest iconische shows.

Alexander McQueen

Met het werk van McQueen wordt mode tot kunst verheven. Hij wist als geen ander met zijn collecties en shows je aan het denken te zetten. In zijn creaties waren vaak meerdere lagen te ontdekken: van politieke statements en kritiek op de mode industrie tot emoties geboren uit de hoogte- en dieptepunten uit het leven van McQueen.

Er zijn weinig ontwerpers die zo hun stempel hebben weten te drukken op de modegeschiedenis als McQueen. Hij werd een visionair genoemd, raakte keer op keer een gevoelige snaar met zijn creaties en zijn shows staan decennia later nog steeds in het geheugen van menig modeliefhebber gegrift.

Met een van zijn eerste collecties, Highland Rape, maakte hij een sterk statement naar Engeland over de geschiedenis van het land met Schotland. McQueen vierde een groep gemarginaliseerde modellen met show No. 13, die normaal door de modewereld niet als 'mooi' werden gezien. Met Horn of Plenty uitte de ontwerper kritiek op het hoge vervangingstempo van de industrie waar hij onderdeel van was. En met de postume show Angels & Demons werden de duistere gevoelens waar McQueen mee worstelde geopenbaard. Bekijk hier de tien hoogtepunten uit zijn carrière.

1: 'Highland Rape', Herfst/Winter 1995

This content is imported from YouTube. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

Met zijn beruchte collectie Highland Rape maakte McQueen voor het eerst internationaal furore. De ontwerper stuurde modellen met opengescheurde kleding de catwalk op die op een onbehaaglijke manier zijn creaties showde.

In eerste instantie werd gedacht dat de collectie over de verkrachting van vrouwen zou gaan, echter maakte McQueen snel duidelijk dat hij doelde op de 'verkrachting' van Schotland door Engeland. Zelf van Schotse afkomst, refereert hij met de collectie naar de Jacobitische opkomst van de achttiende eeuw en de ontruiming van de Hooglanden in de negentiende eeuw.

McQueen wilde met deze collectie kritiek uitten op de appropriation van Schotse cultuur door de modewereld en de 'neppe geschiedenis van Vivienne Westwood' rechttrekken. '[Westwood] maakt tartan mooi en romantisch en probeert te doen alsof dat de realiteit was,' vertelt McQueen in zijn biografie door Andrew Wilson. 'Nou, in achttiende eeuws Schotland ging het niet over mooie vrouwen die over heidevelden dwarrelden in onhandelbare chiffon. Mijn show was tegen dat soort romantiek.'

2: Givenchy Haute Couture, Herfst/Winter 1998

This content is imported from YouTube. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

Een couture show die geopend wordt door een model te paard à la Lady Godiva? Voor de traditionele, vaak nog conservatieve couturewereld van 1998 was het nogal een schok toen Nederlands model Esther de Jong ten tonele verscheen tijdens de Givenchy Herfst/Winter 1998 coutureshow.

Een jaar eerder was Alexander McQueen aangesteld als de creative director van het modehuis. Een van zijn eerste reacties toen hij gevraagd werd naar zijn nieuwe positie was dat 'Hubert de Givenchy's ontwerpen niet meer relevant waren'. Een gedurfde uitspraak voor iemand die het modehuis van een van de grootste coutureontwerpers ooit voort diende te zetten.

In 2001, vier jaar na zijn aanstelling, brak McQueen met Givenchy om zijn volledige aandacht op zijn eigen label te focussen. Maar McQueen sprak altijd met veel lof en respect over de vrouwen met wie hij in het Givenchy atelier samen heeft gewerkt. Wat hij van heen leerde over couture, drukte een stempel op het werk voor zijn eigen label.

3: 'Joan', Herfst/Winter 1998

This content is imported from YouTube. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

Voor de Herfst/Winter 1998 collectie getiteld Joan liet McQueen zich inspireren door Jeanne d'Arc. De show voor deze collectie had een sinister karakter. Niet alleen de kleuren van de collectie (zwart, rood, grijs en donkere aardtinten) maar ook de beauty looks van de modellen zorgden voor een duistere sfeer. De modellen hadden middeleeuwse haarstijlen, geen wenkbrauwen en rode lenzen in.

Er kwamen jurken van maliën voorbij, geïnspireerd op middeleeuwse ridderkostuums. Maatpakken van prints waarop de Romanov kinderen werden afgebeeld, wie een ongelukkig noodlot troffen. En een delicate jurk van rood kant, die een decennium later door Lady Gaga werd gedragen op de rode loper van de MTV Awards.

De finale van de show maakte het onheilspellende gevoel van de collectie compleet: een model, gekleed in een jurk bestaande uit rode kralen die haar volledige hoofd bedekt, werd omringd door een cirkel van vuur. Een directe referentie naar Jeanne d'Arc, die op de brandstapel belandde. McQueen bewees zichzelf wederom niet alleen als conceptueel modeontwerper, maar tevens als showmaster extraordinaire.

4: 'No.13', Lente/Zomer 1999

This content is imported from YouTube. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

Toen Victoria Beckham om een uitnodiging vroeg voor Alexander McQueens dertiende show, kreeg ze een beleefd 'bedankt, maar nee bedankt'. De reden? Haar aanwezigheid zou alleen maar afleiden. Sterker nog, er was geen enkele beroemdheid uitgenodigd voor de show. McQueen en zijn team vonden dat ze te hard voor hun shows werkten om de aandacht naar de gasten te laten gaan.

De Lente/Zomer 1999 collectie was een eerbetoon aan de Arts-and-crafts beweging van de negentiende eeuw, een kunststroming die zijn hele carrière een grote inspiratiebron voor McQueen is geweest. De beweging legde een grote nadruk op ambacht en decoratieve kunst, wat terug kwam in McQueens ontwerpen in de verfijnde decoratie van lederen en kanten stoffen van de collectie. En ook in de houten protheses van paralympisch atleet Aimee Mullins.

Mullins liep mee in de show met twee geraffineerd uitgesneden houten beenprotheses. Meerdere personen kwamen na de show naar haar toe om te vragen of ze een keer haar prachtige 'laarzen' mochten lenen. En met die vraag was McQueens missie geslaagd.

'Ik doe dit niet om de wereld te redden,' vertelt McQueen in zijn biografie door Andrew Wilson. 'Ik denk dat het doel is om te laten zien dat schoonheid vanbinnen zit. Je kijkt naar alle mainstream magazines, [...] en het draait altijd allemaal om mooie mensen. Ik zou de mensen waarmee ik heb samengewerkt nooit inruilen voor een supermodel. [...] Ik vind ze allemaal heel mooi, maar ik wil dat ze als alle andere mensen worden behandeld.'

In de finale van de show zien we model Shalom Harlow in een simpele witte jurk in het midden van de ruimte plaatsnemen. Het cirkelvormig platform waarop ze staat begint te draaien, terwijl twee robots haar sprayen met zwarte en gele verf. Een meeslepend staaltje performance art wat veel losmaakte bij het publiek. En bij McQueen zelf – No. 13, zei hij, was 'de enige show die mijzelf aan het huilen heeft gemaakt'.

5: 'Voss', Lente/Zomer 2001

This content is imported from YouTube. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

McQueens show voor Voss, zijn Lente/Zomer 2001 collectie, is ronduit iconisch te noemen. Het publiek stond rondom een grote kubus met gespiegelde wanden – geconfronteerd met hun eigen reflectie in afwachting van de show. Toen het licht aanging, ontwikkelde de ruimte zich tot iets wat op een isolatiecel van een psychiatrische inrichting leek.

De modellen liepen op een onbehagelijke manier naar binnen, met in verband gebonden hoofden en verwarde blikken. Wie zijn aandacht bij de kleding kon houden zag rokken en jurken van mosselschelpen voorbijkomen, een top bestaande uit puzzelstukjes en een jurk met een miniatuur kasteel en een opgezette rat als schoudervullingen.

Dit was McQueen op z'n best. Prachtige couture stukken in een spectaculaire show. Het hoogtepunt van de show was een van zijn meest onvergetelijke finales. Temidden van de ruimte, opende zich een andere kubus met daarin een halfnaakte vrouw. Haar gezicht is bedekt door een gasmaker, ze haalt adem via een slang – en wordt omringd door een zwerm fladderende motten.

6: 'Scanners', Herfst/Winter 2003

This content is imported from YouTube. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

McQueen ontving lovende kritieken voor zijn Herfst/Winter 2003 collectie Scanners. Op de uitnodiging voor de show waren CT scans van het brein van de ontwerper te zien, suggererende dat wat aan de oppervlakte te zien is, niet de volledige realiteit is.

Hij had zich laten inspireren door nomadenvolkeren voor de collectie en er waren sterke Eurazische invloeden terug te zien in de creaties. De kledingstukken werden bedekt met borduursels en schilderingen die refereerden naar antieke samoeraipantsers, Russisch gelakte poppen en ceremoniële klederdracht. De pret-à-porter van McQueen was verweven met de couturetechnieken die hij bij Givenchy had opgedaan.

En een McQueen show zou natuurlijk niet compleet zijn zonder een sterk staaltje theater. Voor Scanners verschenen twee modellen in een windtunnel: de een droeg een nauwsluitend lederen pak met daaraan een handgeschilderde zijden parachute bevestigd, de ander bewoog zich moeizaam voort in een sneeuwstorm met een zes-meter-lange kimono aan.

7: 'The Widows of Culloden', Herfst/Winter 2006

This content is imported from YouTube. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

Voor The Widows of Culloden collectie zocht McQueen opnieuw inspiratie in zijn Schotse erfgoed. Ditmaal haalde hij die uit de slag om Culloden uit 1745. Met de collectie wilde hij een eerbetoon brengen aan weduwes die hun man hadden verloren in het gevecht.

In de collectie kwam de inmiddels bekende McQueen tartan veelvuldig terug, een traditioneel Schotse geruite wollen stof die door zijn familie geproduceerd werd. Enkele hoogtepunten uit de collectie waren een gedrapeerde jurk in die stof, een jurk van fazantenveren en een jurk van tulle en kant die gestyled werd met een gewei en sluier.

De finale van deze show is de belichaming van de tragische schoonheid waar McQueen zo mee wist te roeren. In het midden van de showruimte stond een grote glazen piramide. Terwijl de laatste modellen de catwalk verlieten, dooft het licht in de zaal. John Williams’ spookachtige soundtrack voor Schindler’s List werd afgespeeld en in het midden van de ruimte verscheen een lichtbol. Deze veranderde vervolgens langzaam in een engelachtige verschijning – Kate Moss in een zijden chiffon jurk, al dansende in de lucht.

8: 'Horn of Plenty', Herfst/Winter 2009

This content is imported from YouTube. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

In de Horn of Plenty show die een retrospectief was voor zijn eerdere werk, kwam niet alleen het inmiddels bekende McQueen silhouette voorbij, wat geïnspireerd was op dat van een vogel – maar ook Christian Diors New Look en Chanels tweed mantelpakjes.

De modellen paradeerden over de catwalk rondom een kunstinstallatie: versleten autobanden, oude fietsframes, kapotte stoelen en ander afval vormden samen met eerder werk van McQueen een gigantische vuilnishoop. De ontwerper wilde hiermee kritiek uitten op de snelheid van de mode-industrie. Net voor de show vertelde hij aan de New York Times: 'mode is zo snel en wegwerpbaar, en ik denk dat dat een groot onderdeel is van het probleem. Er bestaat geen langdurigheid.'

Het hele team, van haarstylisten en make-up artiesten tot modellen en fotografen, bestond uit mensen waar de ontwerper de voorgaande vijftien jaar mee had samengewerkt. McQueen zag het als het einde van een periode in zijn werk, klaar voor het volgende hoofdstuk.

9: 'Plato Atlantis', Lente/Zomer 2010

This content is imported from YouTube. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

Toen Lady Gaga een tweet verstuurde met de link naar de eerste livestream van een grote modeshow ooit, brak ze het internet. De livestream van SHOWstudio voor de Alexander McQueen Lente/Zomer 2010 show was meteen offline door overbelasting.

McQueens Plato Atlantis is de geschiedenis ingegaan als een van zijn meest revolutionaire shows. Niet voor niets, want hij heeft met de show een grote verandering in de modewereld teweeg gebracht. Met de livestream in samenwerking met SHOWstudio wilde McQueen de modewereld democratiseren. Of je nu de editor van een grote modepublicatie was of een modefan gelimiteerd tot een internetverbinding om van de high fashion wereld te kunnen genieten – iedereen kon tegelijk, waar ook ter wereld, de show van McQueen bijwonen.

Om nog maar te zwijgen over zijn ontwerpen voor de collectie. McQueen had zich laten inspireren door de natuur. De iconische (en onmogelijke) armadillo heel kwam voorbij, minirokken refereerden naar kwallen dansend in het water en jurken bestonden volledig uit de holografische schubben van wezens uit mythes en sages.

10: 'Angels & Demons', Herfst/Winter 2010

This content is imported from YouTube. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

Een maand na zijn overlijden, werd McQueens laatste collectie Angels & Demons gepresenteerd in Parijs. Dit keer geen grootse show met theater en spektakel, maar een ingetogen, sombere presentatie waarbij de focus volledig lag op de betoverende, laatste creaties van de hand van Lee McQueen. Slechts een select groepje editors was uitgenodigd aan wie verteld werd: 'Alle patronen in deze collectie zijn op de stand gesneden door Lee Alexander McQueen. Elk stuk is uniek, net als hij was.'

De collectie bevatte schitterende prints van schilderijen van Hieronymus Bosch, Botticelli en Hugo van der Goes die als religieuze referenties rond het lichaam werden gewikkeld. Zijn bekende vogel silhouette kwam meerdere malen voorbij, waarbij een indrukwekkende creatie bestond uit duizenden veren die waren ondergedompeld in goud. Schoenen waren voorzien van gouden vleugels en doodshoofden en vervulden zo een rol als memento mori tableaus.

De zestien geshowde looks waren voor tachtig procent klaar op de dag van Lee McQueens overlijden. De collectie Angels & Demons werd afgemaakt door McQueens rechterhand, Sarah Burton, die zijn rol als creative director overnam na zijn dood en een nieuw leven inblaast binnen het iconische modehuis.