Fake fashion: na-apers in de mode

Kopieën in de mode zijn zo oud als de weg naar Rome. Niks aan te doen? Toch wel – dankzij het internet en modenerds als Diet Prada, vallen na-apers tegenwoordig genadeloos door de mand.

fake-fashion-na-apers-mode
InDigital

Tevreden sta je voor je kast. Wat een originele, weloverwogen garderobe heb je toch. Voor jou geen catwalkkopieën uit de Kalverstraat – louter oorspronkelijk design draag je, want originaliteit en exclusiviteit heb je hoog in het vaandel. Daarom zwaai je regelmatig met je creditcard en ga je gekleed in rebelse merken en gedurfde stukken; customized jeans en oversized regenjas van Vetements, ‘sample’-gympen van Off-White, dad sneakers van Balenciaga, Louis Vuitton of Vetements en de Pierce Bag van J.W.Anderson om het af te maken.

Advertentie - Lees hieronder verder

Hate to burst your bubble, maar deze zogenaamd originele kledingstukken zijn veel minder nieuw en uniek dan jij (en een hele generatie jonge fashionado’s) wellicht denkt. Sterker nog: het zijn stuk voor stuk knock offs van ontwerpen die soms decennia geleden reeds het levenslicht zagen. Luister maar: die Pierce Bag van J.W.Anderson, met gigantische ‘piercing’ aan de flap? Een kopie van vintage Hermès. De witte ‘sample’-sneakers van Off-White? Nageaapt van de Nederlandse Elisa van Joolen, die sinds 2012 samples van Nike binnenstebuiten keert. De peperdure spijkerbroeken van Vetements (samengesteld uit meerdere oude Levi’s-broeken) die sinds een paar seizoenen gedragen worden door de hipste vogels? Maison Martin Margiela presenteerde ze al in 1999.

Hermes, JW Anderson

Say sorry to me

En zo kunnen we nog wel even doorgaan, want er zijn in de modewereld in de loop der jaren talloze copyrightschandalen geweest. Zo spande schoenontwerper Jan Jansen een zaak aan tegen Armani (die hij won), voor het kopiëren van een paar mannenschoenen. Meer recent beschuldigde Maryam Nassir Zadeh het merk Mansur Gavriel van het namaken van haar gekleurde muiltjes. Badpakkenmaker Lisa Marie Fernandez was niet blij met de look-a-like-badkleding die topmodel Emily Ratajkowski op de markt bracht. Isabel Marant won een rechtszaak tegen Mango voor het namaken van een paar laarzen met sleehak, maar werd er zelf dan weer van beschuldigd zich details van traditionele Mexicaanse kledij toe te eigenen. En Stefano Gabbana van Dolce & Gabbana raakte verwikkeld in een hilarische online ‘he said, she said’ na ervan beschuldigd te zijn een graffiti-thema van Gucci gekopieerd te hebben. (Gabbana: Darling, I make this job from 32 years, we made all this world in the ’90… please say sorry to me!!’)

Advertentie - Lees hieronder verder

'Stefano Gabbana van Dolce & Gabbana raakte verwikkeld in een hilarische online ‘he said, she said’

Maar de ontwerpen die Demna Gvasalia, frontman van eerdergenoemde Vetements en Balenciaga, kopieert van Margiela spannen de kroon. De beste man presenteert niet alleen kledingstukken die in de verte iets weg hebben van de stijl van nineties Maison Martin Margiela, toen Martin Margiela zelf nog de scepter over het modehuis zwaaide (hij vertrok in 2003). Nee, Gvasalia (die overigens zelf tussen 2009 en 2012 voor Margiela werkzaam was) neemt zowat zijn hele concept over, inclusief nagenoeg exacte kopieën van ontwerpdetails en accessoires. Maison Martin Margiela werd in de jaren negentig bekend met ‘ready made’-mode; het modehuis verhief silhouetten en spullen uit het dagelijks leven die voorheen als lelijk of smakeloos werden beschouwd, tot draagbare kunstwerkjes. Denk aan extreme schoudervullingen, panty’s over schoenen, witte gympen beklad met zwarte stift, een conciërge-achtige grote metalen ring aan een riem, binnenstebuiten gekeerde broeken, een theekopje als armband. Al deze voorbeelden (en nog veel meer) zijn letterlijk terug te vinden in de collecties van Vetements en Balenciaga van de afgelopen twee à drie jaar. Zelfs de extreem populaire knalgele DHL-shirts waar Vetements voor de lente van 2016 mee op de proppen kwam waren nageaapt van het huis Margiela; dat bracht in 2008 al gele DHL-gympen op de markt.

Advertentie - Lees hieronder verder
Advertentie - Lees hieronder verder

De olifant in de kamer

Vooral rondom de laatste Vetements-herfstcollectie ontstond commotie; Gvasalia had het namelijk gewaagd Margiela’s iconische Tabi Boots na te maken, en dat bleek heiligschennis. De leren laarzen met hoefachtige, van elkaar gescheiden tenen (geïnspireerd op vijftiende- eeuwse Japanse sokken) verschenen in 1989 voor het eerst op de Margiela-catwalk, zijn nog steeds elk seizoen in nieuwe versies te koop en waren nooit eerder gekopieerd. De kopieën maakten deel uit van een collectie die Gvasalia The Elephant in the Room noemde; een verwijzing naar de vele Margiela-referenties en -kopieën in zijn voorgaande collecties, waar iedereen behalve hijzelf al een tijdje over sprak. Na de show legde hij aan Dazed Digital uit: ‘Ik grijp terug naar mijn roots als ontwerper, en dat is mijn tijd bij Margiela. Ik wilde laten zien wat Margiela voor mij en Vetements betekent.’ Over het na-apen: ‘We leven in een wereld die bol staat van de referenties. Die zijn er om ons mee te voeden – niet om domweg te kopiëren, maar om van daaruit iets nieuws te creëren. Dat is de uitdaging.’

Getty Images

Het internet ontplofte na Gvasalia’s uitleg. Sommigen spraken schande van de Vetements-Tabi’s, anderen benadrukten dat Margiela het ontwerp ook ‘geleend’ had (‘cultural appropriation!’) en prezen Gvasalia voor het aanzwengelen van de discussie. Iemand suggereerde een samenwerking tussen Vetements en Margiela, die de verkoop van beide merken zou moeten stimuleren. Een ander merkte op: ‘Wees blij dat Demna die lelijke laarzen überhaupt heeft willen kopiëren.’ (Overigens baseerde Margiela zelf veel ontwerpen op vintage. Deze stukken vormden zijn Replica-lijn, waarin in het label de originele herkomst vermeld stond.)

Advertentie - Lees hieronder verder

Waar ligt de grens?

Of dergelijke kopieën vallen onder ‘hommage’ of ‘toe-eigening’, hangt af van wie je het vraagt. Wat is immers de grens tussen ode en brutaal jatwerk, en wie bepaalt dat? Als Kanye West zijn gehele Yeezy-collectie baseert op de kledingstijl van acteur Shia LaBeouf (Shia vertelde ooit dat Kanye bij hem langskwam om te praten over een mogelijke samenwerking, en het pand verliet met Shia’s volledige garderobe onder zijn arm. Een samenwerking bleef hierna uit), is dat dan na-apen of vleierij?

InDigital

Een ding is zeker: dankzij internet en social media blijft jatwerk niet langer ongezien. Waar ontwerpers in het pre-digi-tijdperk stiekem aan de haal gingen met vintage vondsten en elkaars ideeën, is er nu altijd wel een modenerd die een gepikt idee herkent en aan de bel trekt. Enter Instagram-account Diet Prada. De oprichters van het ‘meest gevreesde account in de modewereld’ opereerden in het begin anoniem, maar werden vorig jaar ontmaskerd als Tony Liu en Lindsey Schuyler (beiden ruim tien jaar werkzaam in de modewereld). Het tweetal speurt sinds december 2014 naar modekopieën en heeft bijna 500.000 volgers, onder wie Carine Roitfeld, Naomi Campbell, Gigi Hadid en Karlie Kloss. Behalve originelen en knock offs naast elkaar zetten en voorzien van hilarisch, vernederend commentaar (identieke knielaarzen van Isabel Marant en YSL, de nieuwe parfumfles van Kim Kardashian die enorm lijkt op een wereldberoemd parfum van Jean Paul Gaultier, een Attico-rok die verdacht veel wegheeft van een exemplaar van Gucci), maakt Diet Prada grappige vergelijkingen tussen catwalklooks en stripfiguren, en leveren de makers commentaar op cultural appropriation en andersoortige schandalen, zoals de seksueel overschrijdende streken van modefotografen Terry Richardson en Bruce Weber. Bang de degens te kruisen met machtige modehuizen zijn ze niet; vooral Off-White, Loewe, Dolce & Gabbana en uiteraard Vetements en Balenciaga moeten het ontgelden. Liu en Schuyler zijn er duidelijk op uit discussie aan te zwengelen, want plaatsen bij veel foto’s een aansporend ‘Dieters, discuss!’, waarna de spitsvondige commentaren en samenzweringstheorieën je om de oren vliegen.

Advertentie - Lees hieronder verder
Advertentie - Lees hieronder verder
Getty Images, InDigital

Tegen The Cut in oktober 2017, op de vraag waarom ze het belangrijk vinden neppers in de mode te onthullen: ‘Omdat het zonde is als oprechte creativiteit gereduceerd wordt tot suffe knock off. Het gaat ons niet om high-street warenhuizen, want na-aperij is nu eenmaal hun businessmodel. We richten onze pijlen liever op ontwerpers en merken die in hun positie iets nieuws zouden kunnen creëren, maar ervoor kiezen lekker makkelijk iets na te maken waarvan het succes al bewezen is.’ Over wanneer iets een kopie, en wanneer een ode is, is het tweetal duidelijk: ‘Een ode komt uit liefde voort en vermeldt de originele bron. Bij een kopie is geld verdienen het belangrijkst en wordt er alles aan gedaan om het origineel geheim te houden.’

David en Goliath

Dat grote merken als Zara en Mango miljoenen verdienen met overduidelijke kopieën van succesvolle high-end designs, is een gegeven waar door de jaren heen juridisch gezien weinig aan te doen bleek. Schrale troost is dat de doelgroepen van bijvoorbeeld de veel gekopieerde Céline en Valentino, en de high-street ketens ver uiteen liggen. En als er toch eens geprocedeerd moet worden, hebben grote modehuizen de middelen dit te doen. Veel neteliger is het voor een kleine, onafhankelijke ontwerper gekopieerd te worden door een invloedrijk modehuis. Want welke eenmanszaak heeft nu de financiële middelen om een miljoenenbedrijf voor de rechter te dagen?

Advertentie - Lees hieronder verder

'Een ode komt uit liefde voort en vermeldt de bron. Bij een kopie gaat het om geld verdienen.'

Zo is daar Elisa van Joolen, de eerdergenoemde Nederlandse schoenontwerper die sinds haar afstuderen aan Parsons in New York in 2012, Nike-samples binnenstebuiten keert en ombouwt. Groot was dan ook haar verbazing toen ze nogal vergelijkbare gympen in de collectie van Off-White zag verschijnen. Vooral omdat het merk haar even daarvoor gevraagd had voor hen te komen werken. Van Joolen: ‘In maart 2017 kreeg ik verschillende mails van de hr-manager en een menswear designer van Off-White. Ze vertelden dat ze op zoek waren naar een schoenontwerper en consultant voor de nieuwe lijn van Off-White. Of ik daar interesse in had. We mailden een paar keer heen en weer, en toen ineens was het stil. Vorig jaar oktober zag ik hun gympen en wist ik: daarom wilden ze mij dus hebben.’

InDigital

Ze postte het voorval op haar eigen instagram, waarna Diet Prada het oppakte. Van Joolen: ‘De kracht van Diet Prada is dat ze heel open en direct aan het betreffende merk vragen hoe het zit, en veel ruchtbaarheid aan de kopie kunnen geven. Dat is fantastisch, want mensen moeten toch weten waar zo’n schoen van Off-White werkelijk vandaan komt. Maar ik kreeg ook een bak kritiek van hun volgers over me heen; ik zou Nikes kopiëren. Tja, dat is het gevaar van onze beeldcultuur. Mensen zien een beeld en trekken meteen een conclusie. Het zou nóg leuker zijn als Diet Prada ook het achterliggende verhaal zou vertellen.’

Skills van fabrieksmedewerkers

Want kopiëren is het tegenovergestelde van wat Van Joolen doet: ‘Ik werk met echte samples, die ik met veel moeite gekregen heb van Nike. De zool snij ik eruit en ik keer de schoen binnenstebuiten. Ik noem dat ‘invert footwear’. Aan de binnenkant zie je meteen dat het een Nike is, dus dat is geen geheim. Ik wil hiermee de hiërarchie in de modewereld onderuithalen en een open dialoog over het productieproces aangaan. Ik laat bijvoorbeeld de skills zien van de fabrieksmedewerker in Vietnam, die een supermooi stiksel heeft zitten maken in die schoen.’

Boos op Off-White is ze niet: ‘Ik vind het vooral dom. Als ze mijn ontwerp dan zo nodig willen gebruiken, dan ga je me daar toch niet eerst over benaderen? En hilarisch, want dit is juist alles waar ik als ontwerper tegen ageer. Off-White gebruikt mijn look en image, maar de kern van mijn werk – de inhoud, de waarde en het onderzoek – kunnen ze nooit jatten. Natuurlijk, ze hadden me moeten betalen, maar ik ben daar niet zuur over. Ik haal zo veel voldoening uit mijn werk, ik zit hierdoor echt niet gefrustreerd in mijn studio.’

Meer Herfst/Winter-trends, shoppings en beauty-tips en mode-analyses vind je in Vogue's grote September Issue Dossier.

Advertentie - Lees hieronder verder