Dit artikel verscheen eerder in Vogue Nederland, mei 2019.

Jonge dichters hebben invloedrijke stemmen op Instagram. Van bestsellerauteurs Rupi Kaur en Cleo Wade tot Greta Bellamacina, die zich ook mengen in politieke en sociale debatten. ‘Welcome back to the world of feelings.’

Poëzie heeft altijd een grote schare liefhebbers gehad, maar zelfs de meest legendarische dichters (zeg: Henriëtte Roland Holst of T. S. Eliot) konden met hun gave amper de eindjes aan elkaar knopen en werden vaak pas aan het einde van hun leven of na hun dood bekend. Enter Instagram, het medium dat vaak wordt afgedaan als oppervlakkig, met een eindeloze stroom aan gepolijste plaatjes. Onterecht, want een toenemend aantal Insta-dichters weet met abstract proza of juist directe bewoordingen door ‘de bullshit’ heen te dringen.

Rupi Kaur

Voor de Indiase, in Canada opgegroeide Rupi Kaur, een van de grootste poëten van nu, vormden social media dé manier om haar kunst aan de wereld te tonen. Ze was nog geen tweeëntwintig toen ze besloot, bij gebrek aan belangstelling van uitgeverijen, haar zelfgeschreven en -geïllustreerde dichtbundel uit te geven. Milk and Honey werd miljoenen keren verkocht en stond honderd weken achtereen op The New York Times-bestsellerlijst. Haar langverwachte tweede boek, The Sun and Her Flowers, kwam binnen op nummer één.

Via Instagram werd ze opgemerkt. Met een serie beelden wilde Kaur (nu 28) illustreren hoe vrouwen hun menstruatieperiode ervaren. Instagram haalde het van de site, omdat ze daarmee niet de ‘community guidelines’ zou volgen. Haar reply ging viral: ‘Their patriarchy is leaking. Their misogyny is leaking. We will not be censored’, vertelde ze Rolling Stone Magazine. Haar gedichten vormen mind-positive mantra’s voor ‘brown girls’ zoals zijzelf, maar stippen ook thema’s aan die elke vrouw na aan het hart liggen: een gebroken hart en het overbruggen van meerdere identiteiten, bijvorbeeld. Ze roept vrouwen op hun seksualiteit te omarmen, juist in het #MeToo-tijdperk.

Ondertussen luistert Kaur naar haar fans. Tijdens de presidentsverkiezingen in Brazilië, waarbij de extreemrechtse Jair Bolsonaro de macht greep ondanks vele racistische en vrouwonvriendelijke uitspraken, schreef ze speciaal voor hen een gedicht in het Portugees. Als rechtenstudent was het eigenlijk de bedoeling dat Kaur een ‘soort Amal Clooney’ zou worden, maar het lot had iets anders voor haar in petto. Niet alleen gaan haar dichtbundels als warme broodjes over de toonbank, haar wereldtours zijn dubbel en dwars uitverkocht. Ze schoof ook aan bij talkshowhost Jimmy Fallon. ‘Ik dacht dat ik een popster of actrice zou moeten zijn om hier te mogen zitten …’ stamelde Kaur, met haar grote amandelvormige ogen en in een pak van Gabriela Hearst. Waarop Fallon treffend antwoordde: ‘Poetry is the new pop.’

Cleo Wade

Alleen raakt poëzie van dichters als Rupi Kaur en Cleo Wade (29) misschien wel een diepere snaar dan een song als pakweg Like a Virgin, omdat er meteen een gesprek mee wordt aangewakkerd. Zo schreef Wade het boek Heart Talk, met louter positieve, handgeschreven teksten in kapitalen, waarmee ze zelfliefde predikt. Niet te moeilijk, wel raak. Ze kreeg er vooral veel jongeren weer mee aan het lezen. Wade is uitgesproken over onder meer rassenhaat in de Verenigde Staten, waarbij ze met haar woorden verbinding zoekt, in plaats van haat te zaaien.

De New Yorkse zette zich in om haar volgers naar de stembus te krijgen (ten tijde van de Amerikaanse congresverkiezingen in 2018), waarbij ze slim ‘Be the change’ omboog naar ‘Vote the change’. Als performancekunstenaar zet ze eens in de zoveel tijd de ‘Are You Okay’-boot op, waarbij ze in een standje op straat het gesprek aanknoopt met omstanders uit de buurt. ‘Radicaal activisme begint aan tafel,’ aldus Wade, die het voorbeeld aanhaalt van de Afro-Amerikaanse mensenrechtenactivist Ella Baker, die in de jaren dertig dorpje na dorpje en deur na deur afliep om gehoord te worden. Juist met haar fluweelzachte benadering schrikt ze niemand af en nodigt ze uit tot een open discussie.

Zien: Cleo Wade geeft een inspirerende TED-talk

Greta Bellamacina

Die typisch ‘Amerikaanse stijl’ is misschien niet ieders cup of tea. Te zoetsappig, misschien soms zelfs tenenkrommend – alsof het zo uit een fortune cookie had kunnen komen. Voor hen is er Greta Bellamacina (30), uit Londen. Zij zoekt in haar poëzie het mysterie en het rafelrandje op. Ze bereikte in 2014 de shortlist van de Young Poet Laureate of London, stelde een boek samen met feministische poëzie, genaamd Smear, schreef Afterlight in de nasleep van het verlies van dierbaren en maakte met Davina Catt de documentaire The Safe House: A Decline of Ideas, over de verdwijning van publieke bibliotheken. Samen met haar man, kunstenaar Robert Montgomery, brengt ze nu indiefilm Hurt by Paradise uit. De film is deels autobiografisch en gaat over een dichter slash singlemoeder die worstelt met haar leven en een onverwachte vriendschap sluit met haar babysitter, een vrouw van middelbare leeftijd.

Vanuit Londen vertelt Bellamacina: ‘De film onderzoekt stereotypes, generatie-overschrijdende vriendschap en onverwacht co-ouderschap tussen twee vrouwen die beiden aan de rand van de samenleving leven.’ Voor Bellamacina is poëzie als een tweede natuur, maar ook urgent, in dit moderne tijdperk: ‘Volgens mij is poëzie de laatste ongecensureerde plek en de meest politieke kunstvorm. Er zijn geen beperkingen en een gedicht is niet lineair, zoals het leven. Ik denk ook dat je in poëzie het persoonlijke en politieke kunt verbinden op een integere en eerlijke manier.’

Internet versus boeken

De drie vrouwen zijn allen fotogeniek en houden van mode. Wade is onderdeel van de ‘Gucci-familie’ en maakt kunst voor Gucci’s Chime for Change-campagne. Terwijl de feeërieke Bellamacina (met haar drie al even knappe en artistiek aangelegde zusjes) weggelopen lijkt uit The Virgin Suicides. Ze gaat vaak gekleed in The Vampire’s Wife of Simone Rocha. Kaur, die wordt gestyled door Christian Classen, wordt veelal in lange flowy jurken gestoken in kleuren zo rijk als die op een Indiase bazaar: mosterdgeel, fuchsiaroze, pistachegroen. Van Sies Marjan, Dior of Olivier Theyskens, maar ook van de Indiase couturier Amit Aggarwal.

Wade ziet mode helemaal niet als iets frivools, maar als een verlengstuk van zichzelf en haar boodschap. En die boodschap, die komt binnen bij de talloze volgers. Al vindt Bellamacina het dragen van de titel ‘insta poet’ maar een twijfelachtige eer. ‘Veel van wat je leest op Instagram zijn zelfbevestigende leuzen en dat is aan mij niet besteed. Als het goed is, transformeert poëzie taal en daagt het de vorm daarvan keer op keer uit, zoals dichter Alice Oswald en singer-songwriter en muzikant Patti Smith dat doen. Het idee dat poëzie als bloed het web binnendringt spreekt me aan, maar tja, beeldschermen blijven doodsaai. Internet maakt de geest dol, terwijl bóeken je juist tot rust brengen.’ Die revival van het eeuwenoude literaire genre poëzie op Instagram is dus tevens een uitnodiging om meer op papier te lezen – te bezinnen en te voelen. En daarvoor zijn lange donkere winteravonden bij uitstek geschikt.

Dit artikel verscheen eerder in Vogue Nederland, mei 2019.