Vogue
De oudste, stoutste straat van Amsterdam: struin mee over de Zeedijk

magazine / Vogue Man

De oudste, stoutste straat van Amsterdam: struin mee over de Zeedijk

Datum
Auteur
Haaron Ali
Duy Vo

Van karaoke in café Casablanca en travestietenbingo in The Queen's Head tot mislukte dates in eetcafé Skek: de Zeedijk en Haroon Ali go way back. De journalist schuimt de oudste, stoutste straat van Amsterdam en zijn eigen herinneringen nog eens af voor de nieuwste editie van Vogue Man (dat nu in de winkels ligt). 'De Zeedijk doet rare dingen met me.'

'De bijna vijfhonderd meter lange straat – naast de Wallen en vol met bars – is altijd een magneet geweest voor outsiders.'

Haroon Ali

Ik had er nooit zo bij stilgestaan, maar de Zeedijk doet rare dingen met me. Als ik door een van de oudste, stoutste straten van Amsterdam slenter, komen alle troebele herinneringen weer terug. Karaoke in café Casablanca, tijdens de ongemakkelijke intreeweek van mijn studie. Al die mislukte dates in eetcafé Skek. Die keer dat Miss Windy Mills me te kakken zette tijdens de travestietenbingo in The Queen’s Head. Of toen ik tijdens de afzakker van een personeelsfeest zo lam was in nachtcafé San Francisco, dat ik niet meer tegen mijn baas kon praten, me omdraaide en de deur uitliep.

Er spoelt al eeuwen vreemd volk aan op de Zeedijk, die ooit echt een dijk was en bescherming bood tegen ’t IJ. Matrozen logeerden in het smerige logement boven wat nu café ’t Aepjen is. (De uitdrukking ‘in de aap gelogeerd zijn’ zou hier vandaan komen.) Circusartiesten gingen naar de Casablanca, wat toen nog een variététheater was. Café ’t Mandje van de openlijk lesbische Bet van Beeren trok ook een bont publiek: niet alleen homo’s en lesbiennes, maar ook hoeren en pooiers. Het lijkt of de wilde geesten van weleer nog steeds over de dijk zwalken en nieuwe bezoekers opjutten.

De bijna vijfhonderd meter lange straat – naast de Wallen en vol met bars – is altijd een magneet geweest voor outsiders. Ruim honderd jaar geleden ontstond hier de oudste Chinatown van het Europese vasteland, met vele toko's en restaurants, zoals Nam Kee, bekend van de romam De oesters van Nam Kee. In de jaren zeventig namen heroïnejunks het roer over en raakte de buurt in verval. Maar na de grote schoonmaak waait er in de eenentwintigste eeuw wederom een frisse wind over de Zeedijk, met de komst van modepioniers als Patta, Bonne Suits, Stüssy en BLACK Comme des Garçons.

Duy Vo

Rauw randje

In de winkel van BLACK, de toegankelijke lijn van Comme des Garçons, staan drie enorme, zwarte baby's. De loodzware kunsstukken (uitvergrotingen van Kewpie-speelgoedpoppen) zijn vanuit Japan naar Nederland gevlogen en de voormalige galerie ingetakeld, vertelt Bart de Groot van mannenmodewinkel Cowboys to Catwalk, die BLACK twee jaar geleden naar Nederland haalde. Wat doet zo'n sober merk op de drukke Zeedijk? De Groot twijfelde eerst ook over de locatie, maar Rei Kawakubo herself was in één keer verkocht. Juist die clash van high fashion in een volksbuurt sprak haar aan.

De komst van mode naar de Zeedijk sluit mooi aan bij wat de gemeente al tien jaar elders op de Wallen probeert te doen. Onder de noemer Project 1012 werden 126 bordelen en 22 coffeeshops gesloten om de buurt veiliger en aantrekkelijker te maken. Veel Amsterdammers klaagden over vertrutting, maar het toerisme nam een vlucht. Een interessant bijproduct van Project 1012 was Red Light Fashion. Vijftien modeontwerpers – onder wie Jan Taminiau en Bas Kosters – mochten in 2008 ateliers opnen in voormalige bordelen. Eigenlijk een voorloper van wat er nu op de Zeedijk gebeurt. 

Red Light Fashion is een stille dood gestorven, maar het imago van de Wallen is wel voorgoed veranderd. In 2010 opende Red Light Radio een radiostation in een peeskamer, waar dj's uit de hele wereld voor een raam draaien, vlak naast de prostituees. Twee jaar later verhuisde Patta zijn mateloos populaire sneakerwinkel naar de Zeedijk. Toen platenlabel Top Notch in 2013 een koffiesalon en kunstplatform opende naast Red Light Radio, was het feest compleet. Nu wil iedere creatieve ondernemer een ruimte op deze centrale locatie met een rauw randje.

Duy Vo

Streetwear en bruine kroegen

Bonne Reijn opende een jaar geleden een winkel op de Zeedijk (samen met Smib en The New Originals), recht tegenover Patta. Daar verkoopt hij ook zijn Bonne Suits, voor mensen die niet van traditionele pakken houden. Vergis je niet: Reijn is geen new kid on the block, maar kent de buurt als geen ander. Hij woont al zijn hele leven op de Oudeschans, een paar minuten lopen van de Zeedijk. 'Ik vind dit gewoon de leukste buurt van Amsterdam – ook toen de junks er waren. Het is veel meer een volksbuurt dan De Pijp of zo.'

We zitten achter in zijn winkel, tegen sluitingstijd. De medewerkers kletsen met wat meisjes, op de achtergrond klinkt r&b uit de nineties. 'Ik herinner me nog dat we politie en diefje speelden als kind,' mijmert Reijn. 'Als je niet gepakt wilde worden, rende je de Zeedijk op, want daar durfden sommige kids niet te komen. Er lagen in die tijd veel naalden en spuiten op straat. Dan werd een straat schoongeveegd en verplaatsten de junks zich. Maar je had ook de links-intellectuelen die voor tienduizend gulden een huis hadden gekocht – leuke mensen. Hun kinderen, de alto's, waren mijn vrienden.' Reijn is een product van die tijd. 'Ik maak kleding voor de gewone man – rechttoe rechtaan.'

Reijn deed al jaren styling en fotografie voor Patta. Toen hij zijn eigen 'poor man's suits' wilde maken, hielpen Patta-oprichters Edson Sabajo en Guillaume Schmidt hem niet alleen met de productie, maar attendeerden hem ook op het vrijgekomen pand tegenover ze. Reijn zit nu comfortabel naast modevrienden Patta en Stüssy. De drie merken werken ook geregeld samen. De komst van dit collectief was wel even wennen voor de oude rotten op de Zeedijk, zegt Reijn. 'Omdat we een supergemengd groepje zijn – wit, donker en alles ertussenin – waren sommige ondernemers die hier al dertig jaar zitten bang dat de drugsdealers weer terug waren op de dijk.'

Het was hard werken, zegt Reijn, om hun vertrouwen te winnen. 'We deden zelfs briefjes in de bus en waren vanaf het begin actief in de ondernemersvereniging, om te laten zien dat we gewone jongens zijn die hard hun best willen doen.' Wat hielp was dat veel ondernemers Reijn al kenden als kind, want zijn stiefmoeder had heel lang een restaurant in de buurt. 'Cireli was legendarisch, het was zelfs het favoriete Italiaanse restaurant van Mick Jagger als ie in Amsterdam was.' En de toeristen en jongeren die nu komen winkelen voor streetwear, zijn natuurlijk ook nieuwe klandizie voor de bruine kroegen.

Duy Vo

Afgeknipte stropdassen

Café 't Mandje werd in 1927 geopend door Bet van Beeren en veertig jaar laten overgenomen door zus Greet. In 1982 sloot het café nadat heroïne de buurt had verwoest, maar in 2008 werd het heropend door Diana van Laar, een nicht van Bet en Greet (die twaalf broers en zussen hadden). Als ik met Van Laar aan de bar zit in 't Mandje, hoor ik zowel het plat Amsterdams als het Engels van een toerist. 'Toen er een keer een belangrijke voetbalwedstrijd was, kwam een ME'er een groepje Chinese vrouwen brengen, die ons via een resigids hadden gevonden. Ik denk dat ze lesbisch waren.'

Hoewel 't Mandje officieel geen homobar is, komt er van oudsher veel roze publiek op af, omdat Bet van beeren wél lesbisch was. Het café is geheel naar haar smaak gerestaureerd: aan het plafond hangen afgeknipte stropdassen van gasten, aan de muren talloze foot's van de laatste negentig jaar. Het ontroert Van Laar dat bezoekers van het eerste uur 't Mandje nog steeds weten te vinden. 'Er kwam een oude man binnen die met tranen in zijn ogen zei: "Ik ben hier uit de kast gekomen en heb je tante nog gekend." Driekwartier later kwam er weer een oude nicht binnen met herzelfde verhaal. Ik vroeg: kennen jullie elkaar? Wat bleek: die vrienden hadden elkaar veertig jaar niet gezien.'

Al die hippe, jonge winkeliers schirkken Van Laar niet af. 'Ze horen erbij. Natuurlijk, als er bij Patta een rij tot aan de Kolk staat omdat er een paar sneakers te koop is dat iedereen wil hebben, dan geeft dat wat rumoer. Maar daar praten we over met elkaar: zorg dat ze op de stoep staan, niet ernaast, en dat ze niet al die koffiebekers op straat gooien. De nieuwe garde is juist heel welwillend en betrokken.'

Mannen in ezelspakken

Toch staat de Zeedijk, net als de rest van de binnenstad, onder druk – voornamelijk door het toerisme. Ik zie pekingeenden voor de ramen van Chinese restaurants, gouden sierletters boven de cafés, maar ook neonverlichte ijswinkels en steakhouses.

NV Zeedijk – die die panden op de Zeedijk in de jaren tachtig opkocht, renoveerde en de leefbaarheid herstelde – zal dus strenger moeten zijn tegen nieuwe gegadisgen en voorkomen dat de bakker, slager en haringhandel worden vervangen door tourist traps. Het geliefde pop-uprestaurant Dum Dum Palace moet bijvoorbeeld na een jaar alweer plaats maken voor een Aziatisch themahotel, speciaal voor Chinese toeristen die Chinatown bezoeken.

'Dit is toch oude grond met een oude ziel,' zucht Van Laar. Ze hoopt dat stamgasten én de jonge, lokale aanwas buurtcafés als 't Mandje blijven bezoeken voor een goed gesprek. 'Naast hun online leven.' Bonne Reijn ziet de buurt ook veranderen. 'En daar zijn jonge ondernemers als ik deels schuldig aan. Maar aan de andere kant: Amsterdam is een havenstad, al sinds 1600 barst het hier van de gekken. Als je daar als Amsterdammer kritiek op hebt, ben je geen echte Amsterdammer, vind ik. Al die bullshit met Engelse toeristen hoort erbij. Mannen in ezelspakken voor een haringhandel waar nog klassieke muziek wordt gedraaid – dát is voor mij Amsterdam.'

De voorjaarseditie 2018 van Vogue Man ligt nu in de winkels of bestel deze direct online. 

Rebellenfeest: de nieuwe Vogue Man lancering in Libertine Comptoir de Cuisine

 

Beste bezoeker,

Wij zien dat je een adblocker gebruikt die ervoor zorgt dat je geen advertenties ziet op Vogue.nl.
Dit vinden wij jammer, want Vogue.nl is mede dankzij deze advertenties gratis toegankelijk.
Wil je een uitzondering maken voor Vogue.nl, of meer lezen over hoe wij met advertenties omgaan?
Klik dan hier. Veel dank!

Maak een uitzondering voor Vogue.nl > Sluiten