Gisele Azad (33) is geboren in Teheran en werkt al bijna tien jaar als creatief consultant in de wereld van selfcare en humanitaire projecten. Tijdens de pandemie nam ze de beslissing haar leven compleet om te gooien en op zoek te gaan naar een plek in de natuur. Deze keer vraagt Gisele zich af wat je ergens thuis voelen betekent.
Gisele Azad over je ergens thuis voelen
Drie jaar geleden verhuisde ik naar Drenthe, naar een klein boshuisje. Het huis stond tussen de bomen. Er was weinig verkeer en weinig geluid; weinig van het leven waarvan ik dacht dat ik het nodig had. De Drentse bossen trokken me omdat het een plek was waar niemand vragen stelde over mijn afkomst, werk of uiterlijk. Hier ben ik gewoon wie ik ben. Dat gaf me ruimte om mezelf te ontdekken.
Ik merkte al snel dat ik me nergens zo thuis had gevoeld als hier. Het riep bij mij de vraag op: wanneer ben je eigenlijk ergens thuis? Als je er woont? Als je de taal spreekt? Als je er werkt, belasting betaalt, een huisarts hebt en de route naar de supermarkt zonder Google Maps kunt vinden? Als je kinderen er geboren zijn? Als je er een paspoort hebt? Of is thuis iets anders? Hoeveel mensen zouden zich eigenlijk thuis voelen op de plek waar ze wonen?
Gevestigd, maar niet thuis
Het Sociaal en Cultureel Planbureau publiceerde in 2022 een onderzoek met een titel die me destijds onmiddellijk bijbleef: ‘Gevestigd, maar niet thuis’. Het onderzoek kijkt naar verschillende groepen mensen met een migratieachtergrond, onder anderen mensen met een Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Caribisch-Nederlandse achtergrond. Veel van hen wonen al lange tijd in Nederland of zijn hier geboren. Ze zijn, zoals het SCP het noemt, hier gevestigd. Mooi woord, gevestigd.
Het onderzoek laat zien dat gevestigd zijn niet automatisch betekent dat je je ook thuis voelt. De helft van de onderzochte mensen vindt Nederland geen gastvrij land voor mensen met een migratieachtergrond. Veel van hen ervaren discriminatie vanwege hun afkomst en voelen zich uitgesloten. Je kunt alles hebben opgebouwd wat volgens de buitenwereld nodig is om ergens bij te horen en je toch, op bepaalde momenten, een buitenstaander voelen.
Niet één plek
Als kind riepen andere kindjes vaak: “Ga terug naar je eigen land!” Ik wist dat ze waarschijnlijk niet snapten wat ze zeiden, of niet konden begrijpen wat dat met mij zou doen. Dus werd ik er ook nooit boos om. Het enige wat ik dacht was: ja, ik zou heel graag terug willen. Maar dat kan niet. Daardoor merkte ik dat ik me in Nederland gevestigd voelde, maar nooit helemaal thuis.
Uit een onderzoek naar Syrische statushouders is gebleken dat in 2019 bijna 80 procent van de Syrische statushouders zich thuis voelde in Nederland. Slechts 1 procent voelde zich helemaal niet thuis. 20 procent antwoordde dat zij zich soms thuis voelden. Tegelijkertijd identificeerden zij zich vaak nog sterker met Syrië dan met Nederland. In 2019 voelde 43 procent zich sterk of heel sterk Nederlander, terwijl 64 procent zich sterk of heel sterk als Syriër identificeerde.
Dat hoeft elkaar natuurlijk niet uit te sluiten. Sterker nog, misschien is dat juist het punt. We zijn lang gewend geweest om identiteit te zien als iets met één antwoord. Waar kom je vandaan? Waar hoor je bij? Wat ben je? Maar misschien hoeft een mens niet altijd maar één thuis te hebben.
Een relatie, geen locatie
Ik ben geboren in Teheran. Nederland is het land waar ik ben opgegroeid. Hier heb ik uiteindelijk een leven opgebouwd. En toch bestaat Iran in mij. Het zit in het eten dat ik maak zonder een recept te hoeven openen. In de klanken van een taal die ik als kind hoorde. In de geur van saffraan. In de manier waarop mijn moeder bepaalde dingen vertelt.
Toen ik jonger was, dacht ik dat ik uiteindelijk één antwoord zou vinden. Alsof ik op een dag zou weten: dit is waar ik hoor. Maar ouder worden heeft me vooral geleerd dat waar je vandaan komt en waar je thuis bent twee verschillende, of meerdere plaatsen kunnen zijn. Dat geldt overigens niet alleen voor mensen die hun land hebben verlaten. Ook zonder een grens over te steken kun je je thuis verliezen. Misschien is thuis daarom niet zozeer een plaats, maar een relatie. Een relatie tussen jou en een plek. En daar hoeven we geen keuze in te maken.
