Cher turns 80! Een celebration van de levende legende
Vogue viert de zangeres, actrice en stijlicoon met een tijdlijn van haar carrière en famous uitspraken. "There are lots of things that I’d like to be, and nice just doesn’t seem good enough."
Het had niet veel gescheeld of Cher was er helemaal niet geweest. Het is misschien een beetje een cru begin, maar ze vertelt in het vorig jaar verschenen My Memoir (deel 1!) zelf hoe dicht haar toen negentienjarige moeder Georgia bij een (illegale) abortus was gekomen, om op het allerlaatste moment toch de kliniek te verlaten. Met als gevolg de geboorte van haar dochter Cheryl Sarkisian op 20 mei 1946. Cher neemt haar moeder overigens niets kwalijk. ‘“It was her body, her life and her choice to make”, schrijft ze, “Thank God she got off that table though, or I wouldn’t be here to write these pages.”
Chers moeder
Georgia (geboren als Jackie Jean Crouch) had er op z’n zachtst gezegd al een bewogen leven op zitten. Haar eigen moeder was slechts dertien jaar ouder en nauwelijks in staat om voor haar te zorgen. Ze bracht haar jeugd daarom door bij verschillende familieleden, onder wie haar vader die haar vanaf jonge leeftijd meenam naar bars, waar hij geld verdiende door haar te laten zingen en dansen (het talent voor entertainment heeft Cher niet van een vreemde).
Op haar achttiende ontmoette Georgia de negentienjarige Johnny Sarkisian, een truckchauffeur uit een grote Armeens-Amerikaanse familie. Ze trouwden snel, iets waarvan zij vrijwel meteen spijt had. Na drie maanden liep ze weg om weer bij haar (toen 32-jarige) moeder in te trekken. Ze bleek echter al zwanger en nadat ze besloten had de baby te houden, trok ze weer bij Sarkisian in. Die had zich inmiddels ontpopt als een weliswaar charmante, maar verder onbetrouwbare gok-, drank,- en drugsverslaafde die aan de lopende band zijn baan verloor.
Het jonge leven van Cher
Qua bewogenheid komt Chers jeugd in de buurt van die van haar moeder. Haar ouders gingen uit elkaar toen ze nog een baby was; Johnny was de eerste (én vijfde) van zeven echtgenoten van Georgia. Hoewel haar moeder enig succes had als nachtclubzangeres en als bijrolactrice, was het leven van Cher en haar vijf jaar jongere halfzus Georganne een constante rollercoaster van nieuwe stiefvaders, woonplaatsen en scholen. Als baby werd Cher zelfs een tijdje naar de nonnen gebracht terwijl haar vader door Amerika trok op zoek naar werk en haar moeder in nachtclubs zong.
Toen haar moeder baby Cher na een paar maanden weer wilde ophalen, weigerde moeder-overste haar terug te geven: ze vond Georgia ongeschikt als moeder en het leek haar beter als Cher zou worden geadopteerd. Uiteindelijk lukte het Georgia haar dochter terug te krijgen, maar het is volgens Cher een van de grootste trauma’s in het leven van haar en haar moeder. Vijftig jaar later schreef ze er het nummer Sisters of Mercy over. “Toen ik het nummer voor het eerst liet horen aan mijn moeder kon ze niet stoppen met huilen”, schrijft Cher, “maar ik denk dat het iets van haar pijn heeft weggenomen.”
Cher is altijd close gebleven met haar moeder en trots op hoe ze voor haar en haar zus zorgde. In 2013 maakte ze zelfs een documentaire over haar, Dear Mom, Love Cher. Maar in tegenstelling tot Georgia, die nooit echt succesvol werd als zangeres of actrice, wist Cher het wel te maken in de showbizz: op haar twintigste was ze al een wereldster.
Typerende stem
Die typerende lage stem met het bereik van een misthoorn, die schijnt Cher al op jonge leeftijd te hebben gehad. Ook de drang om hem te laten horen zat er al jong in. Omdat ze vanwege (veel later vastgestelde) dyslexie geen academische hoogvlieger was, ging ze op haar zestiende van school, met als plan beroemd worden. Ze werkte als nachtclubdanseres in Hollywood en in 1962 ontmoette ze de elf jaar oudere Sonny Bono, een allesbepalend moment in haar leven. Bono werkte voor de legendarische producer Phil Spector en introduceerde Cher als achtergrondzangeres. Algauw werden zij en Bono verliefd, trouwden (officieus) in 1964 en hoewel het de bedoeling was dat Cher soloartiest zou worden, werden ze in eerste instantie wereldberoemd als duo met de hit I Got You Babe in 1965.
Cher en Sonny Bono maken zich klaar voor een shoot, 1964.
Het was het startschot van een zangcarrière die tot op de dag van vandaag duurt en die nogal wat imponerende statistieken heeft opgeleverd. Cher heeft als solozangeres meer dan honderd miljoen platen verkocht. Ze is de enige artiest die vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw in elk decennium hits – inclusief een nummer één-hit – heeft gehad in de Amerikaanse Billboard top 100. Ze heeft meer comebacks gemaakt dan wie dan ook. Elke keer dat ze werd afgeschreven als has-been of te oud, kwam ze eigenhandig het tegendeel bewijzen. En elke keer weer met een ander genre muziek, van disco tot rock.
Queen of comebacks
Haar grootste comeback was misschien wel die van eind jaren tachtig, toen ze begin veertig was. Helemaal in die tijd was dat wel de leeftijd om een schort voor te binden en koekjes te gaan bakken, maar Cher benaderde de middelbare leeftijd op een andere manier. Gekleed in misschien wel haar meest iconische outfit ooit (en dat wil wat zeggen als je Cher bent) – een mesh bodysuit met Borat-style badpak, zodat de getatoeëerde veertigplusbillen alle ruimte kregen, en daarover een leren jack – zong ze: “If I could turn back time”. In de bijbehorende clip treedt Cher op voor de (echte) in wit uniform gestoken crew van een (echt) slagschip van de Amerikaanse marine. Dat zorgde voor nogal wat ophef; de video werd zelfs een tijdje geboycot door MTV.
De bodysuit werd overigens uit de mottenballen gehaald voor haar Here We Go Again-tournee in 2019, toen Cher inmiddels 73 was. Hij paste nog steeds. Die concerten begon Cher steevast met de legendarische zin: “What is your granny doing tonight?”
Grootste hit
Op haar grootste hit aller tijden moesten we nog eens een decennium wachten, tot Cher op haar 53ste Believe uitbracht. Het is het eerste nummer ooit waarin autotune wordt gebruikt, de techniek die dat typische robotachtige effect geeft aan een stem. Iets waar haar platenlabel overigens in eerste instantie tegen was, maar Cher stond erop – “You can change the song over my dead body” waren haar exacte woorden. Het fenomeen wordt nog steeds het ‘Cher-effect’ genoemd.
Haar succesvolste nummer heeft meer dan elf miljoen exemplaren verkocht. Het zorgde ervoor dat ze op haar 53ste de oudste vrouw was die een nummer één scoorde, in meer dan twintig landen. In Engeland werd Believe zelfs de bestverkopende single van een vrouwelijke artiest ooit. De afgelopen tien jaar zat Cher ook niet stil en bracht ze een album uit met Abba-covers en een kerstalbum.
The pioneer of the belly beautiful
Cher begon haar leven als stijlicoon in de jaren zestig als flowerpowerhippie in bellbottoms, mini-jurkjes, bloemen- en paisleydessins en suède jasjes met franjes. Maar we kennen haar natuurlijk vooral als de halfblote glamour queen waarin ze in de jaren zeventig veranderde. Ze is misschien niet de eerste die aan naked dressing deed, die credits moeten gaan naar Marilyn Monroe in haar Happy Birthday Mr President-jurk, maar ze heeft het genre wel geperfectioneerd. “Ik heb zo ongeveer mijn hele leven naakt doorgebracht”, zei ze tegen Vogue.
Ze was wél de eerste vrouw die (om de haverklap) haar navel toonde op televisie en werd daarom door tijdschrift People gekroond tot ‘the pioneer of the belly beautiful’. We kunnen daar ook wel de titel queen of the underboob aan toevoegen, vanwege haar voorliefde voor gekruiste bikinitops die ze in de seventies vaak droeg en die net niet helemaal pasten.
Chers outfits tijdens The Sonny & Cher Comedy Hour waren spraakmakend. Ze begon steevast gehuld in een bontjas, poncho, verencape of andere wrap om die vervolgens van zich af te werpen en de look eronder te onthullen.
Bob Mackie
Chers trouwe handlanger op het gebied van zowel glamour als naaktheid is de nu 87-jarige Amerikaanse ontwerper Bob Mackie. In Nederland misschien geen algemeen bekende naam, maar een grootheid als het gaat om veren, pailletten, franjes, goud en glitter – meestal allemaal tegelijk. De legendarische outfit die ze in de clip van If I Could Turn BackTime droeg, kwam uit zijn koker.
Hun samenwerking ontstond in de jaren zeventig, toen Cher een eigen wekelijks televisieprogramma had, zowel solo als met Sonny. Die shows stonden bekend om de dramatische outfit reveals die ze deed als ze opkwam. Elke week weer begon ze gehuld in een bontjas, verencape, poncho of andere wrap om die vervolgens van zich af te werpen om de looks eronder te onthullen. Meestal hadden die niet veel om het lijf had als het ging om daadwerkelijke lichaamsbedekking, maar ze maakten dat ruimschoots goed op het gebied van impact.
Mackie was ook het genie achter de legendarische naked dress die ze droeg naar het eerste Met Gala, in 1974. “Het ziet eruit alsof die jurk aan me vastgeplakt zit”, vertelde ze aan Vogue, “omdat dat ook zo was!” Hij was gemaakt van een materiaal dat eigenlijk illegaal was in Amerika vanwege de hoge ontvlambaarheid; Mackie had hem daadwerkelijk op Chers lichaam gespoten, zodat het leek alsof haar huid bezaaid was met kraaltjes.
Wraak
Toen Cher in de jaren tachtig succes begon te krijgen als actrice in films als Silkwood, Mask en Moonstruck, was Mackie de ontwerper die haar Oscarlooks verzorgde, altijd in overleg met Cher zelf. Toen ze in 1986 niet werd genomineerd voor een Oscar voor haar sterke hoofdrol in de film Mask, wilde ze naar eigen zeggen wraak nemen voor het feit dat de Academy haar niet serieus nam als actrice. Ze vroeg Mackie iets compleet over the top te verzinnen en die leverde: met een theatrale, blote showgirlcreatie en een veren hoofddeksel met het effect een hanenkam. Ze had niet méér aandacht kunnen trekken als ze wel was genomineerd. Tegen de verzamelde pers zei ze: “Zoals jullie zien heb ik het boekje ontvangen waarin staat hoe je je moet kleden als serieus actrice.”
Echte wraak volgde toen ze in 1988 wél werd genomineerd voor een Oscar, voor haar rol in de film Moonstruck, en de award ook nog won. Ook deze keer kwam ze gekleed als ‘serieus actrice’ in weer zo’n spectaculair en onthullend ontwerp van Mackie. Cher was op dat moment 42 en duidelijk niet van plan zich age-appropriate te kleden. Daar kijkt nu nauwelijks meer iemand van op, maar Cher is wel de wegbereider geweest voor alle halfblote vrouwen van middelbare leeftijd die de rode loper tegenwoordig bevolken.
Eeuwige jeugdigheid
Ook op haar tachtigste is ze nog steeds altijd in character als ‘Cher’, met extravagante outfits en pruiken in alle kleuren en modellen. We hebben eigenlijk geen idee van wat ze draagt in haar vrije tijd. Als we aan Cher denken, denken we aan naked dresses, zwartleren bikerjacks, strakke jeans met gaten en kniehoge laarzen en zeker niet aan joggingpakken of Crocs. Waarschijnlijk heeft ze die ook echt niet in de kast.
Die eeuwige jeugdigheid geldt ook voor haar gezicht. Cher is een pionier als het gaat om de maakbaarheid van het uiterlijk. Er gaan al decennia wilde verhalen over wat ze allemaal heeft laten aanpassen, met als bizarste – en meest aanhoudende – gerucht dat ze ooit ribben heeft laten verwijderen om een slanker silhouet te verkrijgen. Cher heeft dit zelf altijd ontkend en artsen achten deze ingreep eveneens onwaarschijnlijk. En laten we haar maar geloven, want als iemand helemaal niet geheimzinnig is over de ingrepen die ze wél heeft ondergaan – een facelift (“Yes, I’ve had a facelift, but who hasn’t”), een nosejob, een borstvergroting, botox, lipfillers – is zij het.
Het startschot voor alle aanpassingen was trouwens toen ze zichzelf in 1985 in de film Mask zag en dacht: “I could do better than this.” Aan de experimenten met haar eigen lichaam ligt volgens haar verder geen diepgaande drijfveer ten grondslag: “It makes me happy.”
Sonny
Het privéleven van Cher is altijd minstens zo interessant geweest voor pers en paparazzi als haar professionele prestaties, misschien nog wel meer. En dan vooral vanwege de mannen in haar leven. Misschien verrassend, maar Cher is slechts twee keer officieel in het huwelijk getreden. Met haar eerste man, Sonny Bono, trouwde ze officieus in 1964, en voor de wet in 1969, na de geboorte van hun dochter Chastity, die sinds 2010 officieel door het leven gaat als trans man onder de naam Chaz.
Tijdens Richie Sambora’s release party voor het album Stranger in This Town, 1991.
De relatie met Sonny verslechterde naarmate Cher succesvoller en beroemder werd en hij haar meer en meer onder controle wilde houden. Hij was extreem jaloers maar ging zelf aan de lopende band vreemd met iedereen, van danseressen, actrices en serveersters tot sekswerkers. En, zo schrijft Cher in haar memoires, hij gaf háár hiervan de schuld: als hij thuis seksueel aan zijn trekken zou komen, hoefde hij het niet buiten de deur te zoeken. Ze schrijft hoe zij op een gegeven moment zo ongelukkig was dat ze bijna een einde aan haar leven wilde maken, maar staande op het balkon van hun suite in Las Vegas in 1972 kwam ze gelukkig tot een andere conclusie: “Ik hoef niet te springen, ik kan hem ook gewoon verlaten.”
Vanwege de contractuele verplichtingen van hun televisieshow bleven ze nog twee jaar bij elkaar totdat ze in 1974 officieel van elkaar scheidden. Ondanks deze traumatische relatie werd de band tussen Cher en Sonny uiteindelijk vriendschappelijker. Toen hij in 1998 overleed als gevolg van een skiongeluk, was Cher een van de sprekers op zijn begrafenis. En ze weigerde haar hele leven een eigen ster op de Hollywood Walk of Fame – tenzij dat als ‘Sonny & Cher’ zou zijn, wat uiteindelijk in 1998 gebeurde.
A luxury, not a neccesity
Met haar tweede man, rockster Gregg Allman, trouwde ze een jaar later. Met hem kreeg ze in 1976 zoon Elijah. Die zorgt door zijn turbulente leven overigens ook voor een constante stroom aan headlines, onder meer vanwege zijn aanhoudende drugsverslaving. In 2023 wilde Cher hem om die reden nog onder curatele laten stellen, een verzoek dat werd geweigerd. Na een overdosis vorig jaar en meerdere pogingen tot inbraak kwam Elijah eerder dit jaar vast te zitten in de gevangenis. Zijn vader en moeder waren overigens al in 1979 weer gescheiden.
Hoewel Cher daarna nooit meer is getrouwd, passeerden sindsdien een serie van bekende en minder bekende mannen de revue, onder wie Gene Simmons van de band Kiss, acteur Val Kilmer en Bon Jovi-gitarist Richie Sambora. Ze is vooral bekend geworden vanwege haar voorliefde voor (veel) jongere mannen, ook iets wat inmiddels veel geaccepteerder is dan het in de jaren tachtig en negentig was. Het leeftijdsverschil met haar huidige vriend is een persoonlijk record: muziekproducent Alexander Edwards is veertig jaar jonger.
Al deze mannen zijn echter niet meer dan passanten, want in trouwen is ze niet meer geïnteresseerd. Cher ziet mannen tegenwoordig als “luxury, not a neccesity”. Ze heeft zo haar eigen gedachten over waarom het toch zo vaak fout gaat met relaties: “The trouble with some women is that they get all excited about nothing – and then marry him.” Met haar beroemdste en grappigste citaat beschrijft ze zichzelf misschien wel het best. Op de vraag van haar moeder of het niet eens tijd werd om het rustig aan te gaan doen en te trouwen met een rijke man antwoordde Cher: “Mom, I ám a rich man.”