Een ijspriem komt onder een kussen vandaan, in de handen van een mysterieuze, onherkenbare vrouw. Later wordt ze al rokend verhoord en kruist en ontkruist ze terloops haar benen in een witte mini-jurk. Ik kijk in mijn eentje toe vanaf de bank, met rode oren half onder de dekens, het geluid laag en de afstandsbediening binnen handbereik. 123 minuten later is mijn obsessie voor Sharon Stone als femme fatale geboren. Weinig films maakten zo’n indruk op mijn tienjarige psyche als Basic Instinct. Pas jaren later ontdek ik dat het een Nederlander was die de film maakte: Paul Verhoeven. En nóg later kom ik erachter dat Nederlandse filmmakers een stempel hebben gedrukt op een van mijn favoriete genres: de erotische thriller.
Het ontstaan van de erotische thriller
Volgens de filmgeschiedenis klinkt het startschot in 1981, met Body Heat van Lawrence Kasdan: die film maakt de sprong van neo-noir naar erotische thriller. Kathleen Turner is daarin een voorloper van Stone, een femme fatale die haar web rond een onwetende man spint, en er aan het eind mee wegkomt. Terwijl haar minnaar in de cel zit, ligt zij met een cocktail op een tropisch strand. Fab! Onder de oude Hollywood Production Code zou dat ondenkbaar zijn geweest: daarin stond tot 1968 expliciet dat misdaad nooit mocht lonen. Spoiler: it does.
Zes jaar later maakt Fatal Attraction (1987, geregisseerd door Adrian Lyne) er een massafenomeen van: wereldwijd brengt de film 320 miljoen dollar op, terwijl de film ‘slechts’ 14 miljoen dollar kostte om te maken. Het wordt de grootste film van dat jaar. Maar met het massapubliek komt de moraal terug. De minnares wordt gestraft, de orde wordt hersteld. Het is het testpubliek dat dat afdwingt; Lyne moet het oorspronkelijke einde vervangen nadat Amerikaanse kijkers het afkeuren. De erotische thrillerboom die volgt, van eind jaren tachtig tot midden jaren negentig, erft die braafheid.
Elke week onze beste artikelen in je inbox? Schrijf je hier in voor de Vogue-nieuwsbrief
Verhoeven neemt het genre over
Ondertussen brengt Paul Verhoeven in 1983 De vierde man uit, naar de roman van Gerard Reve. Met Renée Soutendijk als verleidelijke, rijke weduwe (onthoud die naam) in een verhaal dat geloof, schuld en verlangen door elkaar klutst, zonder iemand te verlossen. Daar onderscheidt Verhoeven zich al vroeg. Waar Hollywood het genre na Fatal Attraction netjes maakt, weigert hij die correctie ook te maken. In Basic Instinct (1992), dat hij zelf een Amerikaanse herinterpretatie van De vierde man noemt, wordt Catherine Tramell niet gestraft, is er geen ontknoping die geruststelt, en ligt de ijspriem aan het eind nog steeds onder het bed.
