is-gen-z-fucking-sexpert-anna-marah-jansen-weet-het-409265
©Marie Wynants voor Vogue Nederland

Er lijkt iets raars aan de hand met gen Z en seks. Aan de ene kant hebben we het er meer over dan ooit: de laatste jaren zijn begrippen als consent en kinkshaming gemeengoed geworden, zo’n beetje iedereen lijkt een open relatie te hebben en dankzij apps als Feeld zijn trio’s, bdsm en andere voorheen ‘nichevoorkeuren’ in de mainstream beland. Gwyneth Paltrow verkoopt vibrators, Roxy Dekker scoort een hit genaamd Satisfyer. Er zijn ontelbaar veel podcasts over seks en seksualiteit, en minstens net zo veel zelfhulpboeken. Er zijn aparte podcastnetwerken voor erotische verhalen. In series als Euphoria worden rollenspellen en webcamseks neergezet als een normaal onderdeel van het leven van tieners.

Gen Z heeft minder seks

Tegelijkertijd doen ze het steeds minder. Uit onderzoeken blijkt steevast dat jonge mensen, de groep die voorheen altijd het meest seksueel actief was, steeds minder seks heeft. De afgelopen jaren is het moment dat jongeren met seks beginnen in Nederland gestaag opgelopen: van 17 jaar in 2012 naar 18,7 in 2023, volgens cijfers van het Expertisecentrum Seksualiteit Rutgers.

Uit de General Social Survey, een groot, landbreed en jaarlijks onderzoek in Amerika, bleek dat in 2024 24 procent van de jongeren tussen de 18 en 29 het hele jaar ervoor geen seks had gehad. Een verdubbeling ten opzichte van de cijfers uit 2010. Uit jaarlijks onderzoek naar seksuele activiteit onder Nederlanders bleek tussen 2022 en 2024 dat die voor elke leeftijdscategorie onder de 55 jaar afnam. (Opvallend: onder 75-plussers nam de seksuele activiteit intussen juist toe.)

Elke week onze beste artikelen in je inbox? Schrijf je hier in voor de Vogue-nieuwsbrief

In gesprek met Anna Marah Jansen

Anna Marah Jansen (35), specialist in seksuele ontwikkeling, ziet het ook, die afname van intimiteit tussen mensen, en specifiek tussen jongeren. “Het is ten eerste natuurlijk een afspiegeling van iets dat je maatschappijbreed ziet”, zegt ze. “Namelijk dat jongeren gewoon veel meer online leven. En daar komen de naweëen van corona nog bovenop. Deze generatie is door dit soort ontwikkelingen minder gewend geraakt om in het echt contact te maken. En om seks te hebben, zul je toch echt iemand live moeten zien.”

Intussen is het niet zo dat jonge mensen geen zin hebben in seks, zegt Jansen. “Want pornoconsumptie neemt niet af en een site als OnlyFans schiet momenteel door het dak. Maar die vormen van online seks zijn zeker niet hetzelfde als echte seks met een ander mens. Ik denk dat porno en OnlyFans momenteel vooral het gat opvullen van gebrek aan echt contact, net als de toenemende interesse in AI-bots als romantische of seksuele partners. En dat achter die ontwikkeling het gevaar van steeds meer eenzaamheid verborgen zit.”

Is het erg als gen Z minder seks heeft?

“Ik denk niet dat we daar normatief over moeten zijn – of het goed is of slecht om het minder te doen. Persoonlijk vind ik het wel jammer, want door seks kun je je heel goed voelen. Je maakt allemaal stofjes aan waar je blij van wordt en van ontspant. En los van die positieve gezondheidseffecten is het gewoon fijn en leuk. Maar ik denk ook dat er tegenwoordig meer vrouwen zijn die zeggen: ik ga het niet meer doen als het voor mij niet leuk is. We gaan niet meer de hele tijd pijnlijke seks hebben, we denken niet meer: ik laat hem dan maar even zijn gang gaan.

Vrouwen komen meer op voor hun eigen genot tijdens seks. Ik denk dat dat ook komt doordat er op Instagram meer over seksualiteit wordt gepraat: er zijn veel onlinekanalen die video’s delen over vrouwelijk plezier tijdens seks. Dat is ook een soort emancipatie.”

Tegelijkertijd staan er hits als Satisfyer van Roxy Dekker in de top 10 – ook wel een sign of the times.

“Als het gaat om het normaliseren van seksueel plezier, is dat geweldig. Ik spreek ook weleens seksuologen die tegen de satisfyer zijn, omdat vrouwen er ‘te makkelijk door zouden klaarkomen’. Dat vind ik belachelijk. Wie bepaalt nou hoe makkelijk het wel of niet mag zijn voor een vrouw om klaar te komen? Bovendien zou dit nooit over mannen gezegd worden – hij komt nu te makkelijk klaar. Achter de afwijzing van zoiets als de satisfyer zit precies hetzelfde patroon als bij het neerkijken op pijnbestrijding tijdens bevallingen. Dat hele puriteinse idee dat vrouwen pijn moeten lijden, dat alles zwaar moet zijn – zelfs als het gaat om klaarkomen.”

Is er ook een argument tegen de satisfyer?

“Het enige argument dat ik snap, is dat sommige seksuologen zeggen dat je lichaam went aan zo’n sterke mechanische stimulatie. Daardoor leer je minder goed opwinding van binnenuit te herkennen – je wordt voor je seksuele genot afhankelijk van een apparaat. Zo’n satisfyer kan een puur lichamelijk orgasme geven, en dat is maar een deel van seksueel genot. In de seksuologie spreken we van seksuele opwinding als de combinatie van je lichaam én je hoofd opgewonden is.

Uit onderzoek weten we dat dat bij vrouwen vaker uit elkaar ligt. Als we porno zien, reageert onze clitoris vaak meteen, maar in ons hoofd zijn we dan nog niet per se geil. Bij mannen loopt dat vaker gelijk op, ook omdat hun geslachtsdeel zichtbaar is en ze er comfortabeler mee zijn. Ook speelt mee dat maatschappelijk gezien meer van mannen wordt verwacht dat ze seks willen, terwijl seksuele opwinding bij vrouwen vaak gezien wordt als iets ‘sletterigs’.”

We komen uit het MeToo-tijdperk, waarin grenzen aangeven centraal kwam te staan. Uit een Brits onderzoek onder tweeduizend jongeren bleek dat het merendeel sporten, vrienden zien, slaap én skincare allemaal belangrijker vindt dan seks. Zijn we wat seks betreft misschien té begrensd geworden?

“Ik denk dat er te veel focus is komen te liggen op grenzen. Om te ontdekken wat seksualiteit voor jou is, moet je soms ook over je grenzen heen. Daarmee bedoel ik niet dat mensen elkaar seksueel geweld mogen aandoen, maar dat je vaak niet precies weet wat je wil totdat je het probeert. Ik denk dat we mede dankzij social media en porno te veel ideaalbeelden hebben geïnternaliseerd. Als je van tevoren al denkt dat alles perfect moet zijn, wordt wat niet honderd procent goed voelt al snel gezien als toxic, grensoverschrijdend of traumatisch. Consent is ook een spel.

Verder hangt of iets voor jou traumatisch is van veel factoren af. Een handeling op zich is nooit traumatisch. Een klap op je billen tijdens het uitgaan kan voor de één heel heftig zijn, terwijl de ander het niet eens doorheeft. Ik denk dat we iets minder gefocust zouden moeten zijn op grenzen, en meer op communicatie. Minder op afwijzen en meer op wensen. Niet alleen: wat wil je niet, maar meer: wat wil je wel?”

Anna Marah Jansen is seksuoloog in opleiding. Ze schrijft de sekspositieve Substack Sekswijzer en maakte de podcast Thanks for Coming. Ze geeft trainingen en lezingen over seksuele voorlichting en werkt aan haar eerste boek over vrouwelijk seksueel genot.

Lees het volledige interview in het oktobernummer van Vogue Nederland, het Sex Issue, dat nu in de winkel ligt en hier online te bestellen is