gta-6-en-de-illusie-van-controle-wat-gebeurt-er-als-de-virtuele-wereld-aantrekkelijker-wordt-dan-de-echte-415063

Op 19 november vindt een van de meest langverwachte culturele gebeurtenissen van het decennium plaats. Niet op een Parijse catwalk of op het witte doek, maar op een console in de hoek van de woonkamer. De gloednieuwe game Grand Theft Auto VI van Rockstar is wereldwijd gelanceerd. Hoe groot dit hele gamecircus nu eigenlijk is? Marktanalisten van Newzoo voorspellen dat Grand Theft Auto VI alleen al in de openingsweek tussen de 3,25 en 5,2 miljard dollar kan opbrengen. Zelfs als prognose doet dat bedrag de lancering van zijn voorganger uit 2013 – elf miljoen verkochte exemplaren in 24 uur en een omzet van één miljard dollar binnen drie dagen – bijna bescheiden lijken.

Toch schuilt de scherpste graadmeter voor de culturele koorts rond deze release niet in financiële ramingen, maar in de surreële berichten die online rondgaan: een viraal Reddit-bericht van een man die schrijft dat hij voor de hele lanceringsweek een hotelkamer boekte om ongestoord te kunnen spelen, waardoor zijn vrouw zich afvroeg of hij gek was geworden of vreemdging. Ook verschuiven de prioriteiten bij gamend Nederland: volgens een peiling van ID en het RTL Nieuwspanel maakt een derde van de ondervraagde spelers rond de lancering minder of geen sociale afspraken, en neemt vijftien procent van wie in de eerste week speelt vrij van werk.

Grand Theft Auto VI

Grand Theft Auto VI (GTA 6) is een openwereldgame van Rockstar Games die zich afspeelt in de fictieve Amerikaanse staat Leonida, geïnspireerd op Florida, met Vice City als bruisend middelpunt. Gamers volgen het verhaal van Lucia en Jason, twee geliefden die samen verzeild raken in een criminele wereld vol overvallen, achtervolgingen en onderlinge conflicten. Je kunt vrij door de enorme wereld bewegen, missies uitvoeren en zelf bepalen hoe je speelt.

 

De Grieken wisten de muren van Troje niet met bruut geweld te slechten; ze wonnen met een geschenk dat zo bedwelmend was dat de stad het zelf binnenrolde. Grand Theft Auto VI is precies dat geschenk: een glanzende, bloedstollende fabel over Jason en Lucia, een hedendaagse Bonnie en Clyde in Leonida, voorzien van een PEGI 18-classificatie. Leonida, Rockstars neongekleurde, zonovergoten Florida, draagt een esthetiek van pastel, art deco en glanzende overdaad waar media al sinds de eerste trailer over schrijven. Maar achter de glans speelt een belangrijkere vraag: wie is vatbaar om zich te verliezen in deze hyperreële digitale wereld?

Elke week onze beste artikelen in je inbox? Schrijf je hier in voor de Vogue-nieuwsbrief

Schadelijke gamestoornis

Prestigieuze openworldgames worden allang niet meer ontworpen om in één weekend uit te spelen; het zijn omgevingen die gebouwd zijn om in te wonen. Elk uur dat al dwalend door Leonida wordt doorgebracht, wordt ongemerkt weggesluisd uit de fysieke wereld — het onthaaste diner, de avondwandeling zonder scherm, de partner die op de bank op een vorm van connectie wacht.

Laten we eerlijk zijn: voor de meeste gamers is het geen slechte diagnose, maar eerder bijzonder spannende week. Dat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) een gamestoornis in 2019 officieel opnam in de internationale classificatie van ziekten, onderstreept hoe naadloos virtuele omgevingen de tastbare routines van het dagelijks leven kunnen verstoren. Onderzoekspsycholoog Rachel Kowert: “Het zijn niet de games die het probleem zijn”, zegt zij. Games zijn volgens haar vooral een kanaal waarlangs onderliggende problemen heen stromen.

Dat maakt de vraag interessanter, niet kleiner: niet wat Grand Theft Auto VI met ons doet, maar wat wij ervan vragen. In de kern verkoopt elk deel van Grand Theft Auto dezelfde bedwelmende fantasie: de kick van bewegen door een wereld waarin geen enkele consequentie je kan raken. Rockstar Games presenteert de reeks al jaren als vlijmscherpe satire, een spiegel voor Amerikaanse mateloosheid. Maar satire is moeiteloos te bewonderen vanaf een intellectuele afstand, en vele malen moeilijker te weerstaan wanneer jijzelf de controller vasthoudt en in realtime wordt beloond voor elke overtreding.

De beladen erfenis van gender en macht

Toen het vorige deel Grand Theft Auto V in 2013 verscheen, veroordeelden critici — onder wie Carolyn Petit in haar invloedrijke GameSpot-recensie — terecht de terloopse vrouwenhaat, waarbij vrouwen werden gereduceerd tot decoratieve rekwisieten in een hypermannelijke speeltuin. Nu is het landschap veranderd. Grand Theft Auto VI introduceert Lucia Caminos, de eerste speelbare vrouwelijke hoofdrolspeler in een hoofddeel van de reeks, en niet als side chick maar als helft van een duo. Jason en Lucia beginnen het spel als stel, en Rockstar bouwde er een relatiesysteem omheen: samen tijd doorbrengen versterkt de band, verwaarlozing kan hem gefrustreerd maken, tot en met het verlies van intieme interacties als zoenen, hand in hand lopen, inclusief expliciete seksuele intimiteit in high-definition 3D. De emotionele attachment aan een spel als dit is niet te vergelijken met World of Warcraft en andere grote gamereleases.

Is dit een nieuwe machtsdynamiek, of de ultieme evolutie van de girlfriend simulator? In een tijd waarin moderne romantiek voelt als een uitputtend mijnenveld van (digitale) afwijzing en dubbelzinnigheid, biedt een game een wel heel interessant voorspelbaar alternatief: een partner die voorspelbaar reageert op jouw aandacht. Dat biedt de geruststellende illusie van verbondenheid, zonder de rommelige, onvoorspelbare kwetsbaarheid die het echte leven vereist.

Vreemdgaan met Lucia

Volgens Rockstar is de romance optioneel en levert deze geen enkel spelvoordeel op. Het systeem beloont niet, het vraagt alleen — en dat vragen landt. Op TikTok noemen partners het spelen ervan vreemdgaan, meldde IGN. In een YouGov-peiling onder vierduizend Britten vond zes procent dat ook; negentien procent noemt het niet vreemdgaan, maar voelt zich er toch ongemakkelijk bij. Een vriendin gaf haar vriend het spel cadeau, met een contract waarin staat dat Lucia niet zijn echte vriendin is. “Wat je partner als vreemdgaan beschouwt, is vreemdgaan”, zegt gamestudies-hoogleraar Mia Consalvo van Concordia University tegen Canadian Press. Een fictieve relatie die zo overtuigend om aandacht vraagt, zegt minder over de game dan over hoe schaars échte aandacht in onze echte relaties is geworden.

Verdovend middel in haarscherpe resolutie

Waarom willen zoveel mensen verdwijnen in Leonida? Omdat het hedendaagse leven vaak nalaat te bieden wat de game wel biedt. Volgens de Amerikaanse Surgeon General meldt ongeveer de helft van de volwassenen zich eenzaam te voelen. Voeg daar economische druk en burn-outs aan toe en de fysieke werkelijkheid voelt als een ondankbare marathon waarvan de spelregels voortdurend veranderen.

Leonida biedt een bedwelmend tegengif: onmiddellijke bevestiging, duidelijke status, absolute controle. Consalvo ziet het zo: het leven is op dit moment zwaar, en mensen willen ontsnappen. Kowert ontdekte eerder in onderzoek naar onlinegames dat mensen vooral spelen om bestaande sociale moeilijkheden te compenseren, niet omdat het spelen die moeilijkheden veroorzaakt. Escapisme is zelden de ziekte, maar het symptoom van wat offline blijft liggen.

Voor wie zich onzeker en verloren voelt, fungeert Grand Theft Auto VI als een verdovend middel in haarscherpe resolutie. Het is een zichzelf versterkende cirkel: hoe frustrerender de offline wereld aanvoelt, hoe magnetischer de wrijvingloze controle van het digitale domein wordt. En elk uur dat je daar doorbrengt, tast geruisloos de relaties, creatieve ambities en emotionele investeringen aan die buiten op je wachten. Het is eerder een terugkoppelingslus dan een moreel falen: wie zich onthecht voelt, zoekt beschutting in virtuele werelden, en de uren die daarbinnen worden doorgebracht verdiepen ongemerkt het isolement.

Ware uitnodiging is radicaal bewustzijn

Troje viel niet omdat het houten paard werd gebouwd; het viel omdat geen enkele burger bij de poorten onderzocht wat er in het holle hout verborgen zat.

Dit is geen pleidooi om de controller weg te leggen. De ware uitnodiging is radicaal bewustzijn — of je nu degene bent die zich in de lanceringsweek vastklampt aan de controller, of de partner die toekijkt hoe iemand van wie je houdt oplost in de warme gloed van de Playstation. Vraag jezelf af waar je werkelijk naar op zoek bent in die ontsnapping.

Zet aan het einde van de sessie het scherm uit en investeer je uren in iets waardevols: een vriendschap die onderhoud vraagt, een moeilijk gesprek dat moed vereist, een creatief project dat jaren kost. Wat als je de opwinding en energie die je voelt bij deze game en het verlangen om eraan te ontsnappen, zou investeren in je echte relaties? Want eerlijk: is Grand Theft Auto VI niet gewoon een nieuwe manier om je eenzaamheid te verzachten en de confrontatie met jezelf, en je persoonlijke ontwikkeling, uit de weg te gaan?