“Het is wel echt onwerkelijk”, begint Esmay Wagemans wanneer we haar spreken na het winnen van de Dutch Design Award. Het is de eindbestemming van een onverwachte reis die dit voorjaar begon, toen de kunstenaar en sculpturaal ontwerper via Instagram een berichtje kreeg met de vraag om haar mail te checken. Daarin stond dat ze was voorgedragen door de design community en op een shortlist van vijftien stond. Het hele selectieproces was buiten haar weten om gegaan. Wie haar had voorgedragen, hoorde ze pas onlangs: sieradenontwerper Loan Favan, met wie ze al ruim een jaar samenwerkt aan hun project Ladu Ko. “Grappig, want ik spreek haar elke week en dat heeft ze nooit verteld.”
Kunstenaar en sculpturaal ontwerper Esmay Wagemans
Voor wie Wagemans al langer volgt, komt de prijs niet per se als een verrassing. Ze timmert zo’n tien jaar aan de weg: talloze exposities, samenwerkingen met artiesten als Solange, Rosalía, Cardi B en Yseult, en vorig jaar verscheen haar eerste academische paper in IMAGE Journal. Haar esthetiek is direct herkenbaar. Wagemans geeft met haar werk een blik op een mogelijke toekomst van onszelf en ons lichaam. Het Cyborg Manifesto van Donna Haraway loopt als een rode draad door haar werk.
Die cyborgesthetiek kwam niet voort uit theorie, maar ontstond in de huiskamer van haar jeugd. Tijdens haar minor Autonoom aan de kunstacademie werkte ze veel met transparant materiaal, en werd haar gevraagd te onderzoeken waarom. Waar het vandaan bleek te komen: sciencefictionfilms, waar ze als kind al van hield. “Dat speelde in ons gezin een grote rol, we hadden het er vaak samen over. We fantaseerden over de toekomst, over innovatieve ideeën en nieuwe technologieën. En Star Wars speelde een grote rol.”
Die fascinatie – voor een toekomst waarin mens en technologie steeds verder met elkaar verstrengeld raken – bracht haar bij het Cyborg Manifesto van Donna Haraway uit 1985. Een tekst die ze tot dan toe niet kende, net als de hele hoek van het cyberfeminisme. Haraway beschrijft de cyborg als een wezen dat in geen enkel hokje past: niet man of vrouw, niet natuur of techniek. Juist daarom kan het die hokjes ter discussie stellen. Een lichaam dat niet vastligt, maar gemaakt kan worden.
Cyborgesthetiek met Sevdaliza
Precies dat gebeurt in Body Politics, Wagemans’ eerste werk dat richting de cyborg gaat, gemaakt in 2017 met artiest Sevdaliza. “Zij vertelde dat ze veel kritiek kreeg op haar lichaam”, legt Wagemans uit. “Ze is ontzettend gespierd gebouwd door haar basketbalcarrière, en daar is ze heel trots op.” Een lichaam dat bekritiseerd wordt om wat het is, krijgt er met doorschijnende siliconen spieren een laag bij. Niet om iets te verbergen, maar om te laten zien dat het ook anders kan.
“Het voelde vrij, alsof er veel kon, zeker vanuit feministische hoek”, vertelt ze. “Als iets nieuws — nieuwe lichamen, en daarin veel vrijheid.” Kort daarop begon de cyborgesthetiek de feeds op Instagram en Pinterest te overspoelen, geholpen door AR-filters, 3D-art en hoogglans metaal — beeldtaal die het algoritme beloonde. “Met de opkomst van nieuwe technologieën werd het voor veel mensen interessant om binnen dat toekomstige beeld te werken”, zegt Wagemans. “Want als je dingen kunt printen en fabriceren, ga je al snel kijken naar transparante materialen.”
