Madonna komt naar WorldPride Amsterdam: haar rol als queer ally

Met één story, in het Nederlands inclusief charmante spelfout, wist de legendarische zangeres het hele land – of ten minste de Vogue-redactie – te laten speculeren. Alle geruchten zijn inmiddels bevestigd: Madonna komt naar WorldPride Amsterdam. Haar komst verspreidde zich als een lopend vuurtje door de queer community en ver daarbuiten. Welk moment zou ook logischer zijn? Madonna is immers een gay icon van het eerste uur. Ze bewandelde haar carrièrepad als queer ally lang voordat dat vanzelfsprekend, cool of commercieel aantrekkelijk was.

Madonna komt naar WorldPride Amsterdam

Verwacht een volle agenda met feesten en protesten in de hoofdstad tijdens WorldPride. Madonna zal zaterdag tijdens Club Confessions het WorldPride Music Festival in AFAS Live bijwonen, dat plaatsvindt op vrijdag 31 juli en zaterdag 1 augustus. De line-up bestaat verder uit dj Honey Dijon, met wie Madonna meerdere keren samenwerkte, dj en producer Stuart Price en meer unconfirmed special guests.

Wie wil begrijpen waarom het bezoek van Madonna aan WorldPride Amsterdam zo’n grote symbolische waarde heeft, hoeft alleen maar terug te kijken naar haar carrière.

The birth of a gay icon

Als tiener in het conservatieve Midwesten van de jaren zeventig voelde Madonna zich voor het eerst écht gezien door haar balletdocent Christopher Flynn, een homoseksuele man. Hij nam haar mee naar gay clubs in Detroit en opende een nieuwe wereld voor haar buiten de grenzen van haar streng katholieke opvoeding. Jaren later zou Madonna nog altijd zeggen: “De eerste persoon die in mij geloofde, was een homoseksuele man.” Vanaf dat moment ontstond een wederzijdse love affair tussen Madonna en de queer community.

Elke week onze beste artikelen in je inbox? Schrijf je hier in voor de Vogue-nieuwsbrief

Queer trailblazer avant la lettre

Hoe die band voelt, laten de mensen zien die zich al decennialang in haar herkennen. “Haar masculiniteit en kracht trokken vanaf het begin lesbische vrouwen aan”, schrijft Tiffany Baker in The Guardian. Ook toen ze nog in de kast zaten, herkenden veel queer vrouwen de knipoog die andere artiesten hun zelden gaven. Madonna maakte hen zichtbaar, begeerlijk en vooral hot.

Out omschrijft haar als een figuur dat queer mensen associëren met toestemming en verzet: het recht om ruimte in te nemen en de weigering om jezelf kleiner te maken wanneer de maatschappij dat van je vraagt. Haar werk liet zien dat er andere manieren bestonden om je door de wereld te bewegen, zonder geruisloos naar de achtergrond te verdwijnen zodra iemand zich ongemakkelijk voelt.

Zelfs tijdens een van de donkerste periodes in de queer geschiedenis stond Madonna aan de zijde van de community: de aidsepidemie van de jaren tachtig. Te midden van hardnekkige sociale stigma’s en een ziekte die duizenden levens eiste, voornamelijk van homoseksuele mannen, koos ze nadrukkelijk partij. Zoiets als reputatieschade kwam – en komt – simpelweg niet voor in haar woordenboek.

Aidsepidemie

Madonna zette haar uitverkochte concerten in om geld op te halen voor aidsonderzoek en hulporganisaties. Tijdens haar Who’s That Girl Tour in 1987 en de Blond Ambition Tour in 1990 gebruikte ze haar bereik om aandacht te vragen voor de gezondheidscrisis. Een hiv-diagnose in die tijd werd als doodvonnis beschouwd, alleen al het aanraken van een homoseksuele man werd door velen als beangstigend gezien. Madonna wachtte niet tot de publieke opinie haar toestemming gaf om menselijkheid te tonen. In de albumhoes van Like a Prayer stopte ze een voorlichtingspamflet over hiv en aids met daarin informatie over veilige seks en een oproep tot compassie voor (queer) mensen die met de ziekte leefden.

De strijd was bovendien persoonlijk. Madonna verloor mensen die dicht bij haar stonden, onder wie haar mentor Christopher Flynn, haar voormalige huisgenoot Martin Burgoyne en kunstenaar en goede vriend Keith Haring. Bijna veertig jaar later vormden zij opnieuw het hart van haar Celebration Tour in 2023 en 2024. In de retrospectieve show – één groot feest om terug te blikken op haar alom gevierde carrière – kon een eerbetoon aan die inner circle niet ontbreken. Tijdens Live to Tell verschenen op videoschermen de gezichten van vrienden, dansers en beroemdheden die aan de gevolgen van aids zijn overleden. Een liefdevolle ode aan de mensen en de community zonder wie haar carrière nooit hetzelfde was geweest.

View this post on Instagram

A post shared by Madonna (@madonna)

Underground queer cultuur naar de mainstream

44 jaar, vijftien studioalbums, tientallen vrouwen die ze kuste op het podium of in videoclips, een documentaire met haar gay dansers en een koffietafelboek vol seks, kink en verlangens waar de halve wereld zich destijds ongemakkelijk bij voelde: Madonna’s loopbaan leest als een lange liefdesbrief aan de queer community.

Keer op keer zette ze mensen, verhalen en subculturen op de voorgrond toen de mainstream daar nog liever met een grote boog omheen liep. Een van de bekendste voorbeelden is natuurlijk Vogue uit 1990 en de community die ze daarmee een wereldwijd podium bood. De ballroomcultuur, die zich grotendeels binnen zwarte en Latijns-Amerikaanse queer gemeenschappen in New York ontwikkelde, bereikte dankzij Madonna miljoenen huiskamers.

View this post on Instagram

A post shared by MTV (@mtv)

De dansers uit haar Blond Ambition Tour, van wie meerdere openlijk homoseksueel waren, kregen vervolgens een prominente rol in de documentaire Truth or Dare, in Nederland uitgebracht als In Bed with Madonna. Voor veel kijkers betekende die film een eerste kennismaking met homoseksuele mannen als volwaardige mensen, in plaats van als stereotype of punchline. Ze waren ambitieus, verliefd, grappig, kwetsbaar, complex en bovenal luidruchtig zichzelf.

Zelfs de paus wilde haar boycotten

Om nog maar te zwijgen over het controversiële en forever legendarische boek SEX, dat ze uitbracht tijdens de roll-out van het album Erotica in 1992. Toen seksuele vrijheid nog lang geen vaste waarde was binnen de popcultuur, was Madonna daar om die deur met volle kracht open te trappen. Het boek telt meer dan honderd beelden van fotograaf Steven Meisel: mannen met mannen, vrouwen met vrouwen, kink en genderexpressie buiten de norm – zonder schaamte en zonder uitleg voor wie er nog even aan moest wennen.

Het veroorzaakte een shockwave van jewelste. Zelfs het Vaticaan voelde zich genoodzaakt zich ermee te bemoeien en bestempelde haar werk als moreel onaanvaardbaar. Hoewel SEX in verschillende landen werd gecensureerd, was het boek revolutionair en groeide het uit tot een van de bestverkochte koffietafelboeken aller tijden. Take that, paus Johannes Paulus II.

Geen blad voor de mond

Madonna’s activisme stopte niet toen queer zichtbaarheid langzaam normaler werd. Ook in de decennia die volgden, bleef ze zich uitspreken zodra LGBTQ+-rechten onder druk kwamen te staan. Tijdens haar MDNA Tour in 2012 bekritiseerde ze op het podium de anti-LGBTQ+-wetgeving in Rusland, in Moskou en Sint-Petersburg. Ook met haar nieuwste album Confessions II zoekt ze opnieuw bewust de queer community op. De eerste single I Feel So Free verscheen eerst via non-profit queer radiostations en het clubcircuit.

En ja, Madonna is bovenal ook fun. Misschien hoort dat juist wél thuis onder de noemer activisme. De seksualiteit, humor, overdaad en theatraliteit functioneren in haar werk nooit als afleiding van de serieuze boodschap – ze vormen er een essentieel onderdeel van. Plezier is bij Madonna óók een vorm van verzet tegen een wereld die queer mensen eeuwenlang opdroeg zich in te houden, zich aan te passen of bij voorkeur volledig onzichtbaar te maken.

View this post on Instagram

A post shared by Madonna (@madonna)

Welkom thuis, Madonna

Bovendien voelt de zangeres goed aan wanneer de community haar steun nodig heeft. Wanneer de atmosfeer verstikkender wordt, de politiek verhardt en de cultuur zich vernauwt. Ook nu, in een tijd waarin LGBTQ+-rechten wereldwijd meer onder druk lijken te staan. Alsof haar carrière zich telkens opnieuw afspeelt tegen de achtergrond van dezelfde strijd: die voor zichtbaarheid, zelfbeschikking en de vrijheid om jezelf te zijn. Dat gevoel loopt als een tijdlijn door haar carrière. Van de aidsepidemie en openlijke homohaat tot een tijd waarin queer support soms verdacht veel wegheeft van een gelikte marketingstrategie.

Aanstaande zaterdag staat Madonna tijdens WorldPride Amsterdam naast Honey Dijon en Stuart Price op het podium. Veel passender wordt een Pride-headliner eigenlijk niet. Wij staan in ieder geval alvast klaar om de dansvloer onveilig te maken.