Naza is een film die iedereen zou moeten zien

In een tijdperk van matige sequels, falende franchises en high-profile flops is het makkelijk om gedesillusioneerd te raken over de toestand van de filmwereld. Maar als een film goed, belangrijk en indrukwekkend is, heeft hij nog steeds de kracht om het tij te keren. Een goed voorbeeld hiervan is Naza, de nieuwe documentaire van de Israëlische onderzoeksjournalisten Yuval Abraham en Rachel Szor, twee van de Oscarwinnende makers achter de film No Other Land uit 2024. Die film beschreef de vernietiging van een Palestijnse gemeenschap in de bezette Westelijke Jordaanoever, een gemeenschap die zich eerder had verzet tegen gedwongen ontheemding.

Nu is het duo terug met opnieuw een vernietigende aanklacht tegen de regering van hun land – een film die bij de première op het Venice Film Festival een recordbrekende staande ovatie van 25 minuten kreeg, de derde plaats behaalde met de Speciale Juryprijs en sindsdien voortdurend kritiek krijgt van de machthebbers in Israël, met dreigementen van Benjamin Netanyahu zelf om de filmmakers aan te klagen wegens smaad en hun Israëlische staatsburgerschap in te trekken.

‘Naza’ is de ingrijpendste film van 2026

Dit is filmmaken als politieke daad – een ingetogen, nauwgezette, bone-chilling weergave van de geleidelijke vernietiging van Gaza, verteld door enkele van degenen die daarvoor verantwoordelijk zijn. Een nuchtere evaluatie van alles wat er de afgelopen drie jaar in de regio is gebeurd, waarin openhartige vragen worden gesteld en de schrijnende waarheid wordt belicht. Naza is misschien wel de ingrijpendste film die je in 2026 zal zien.

De film voert ons mee naar 2023, en we bevinden ons ’s nachts op een dak in Tel Aviv, terwijl de inwoners van de stad, zichtbaar door hun helder verlichte ramen, zich klaarmaken voor de avond: ze gaan op de bank liggen om tv te kijken of gaan aan tafel zitten om te eten. Dan is daar, in het schemerlicht en in de open lucht, Yuval Abraham, die zich voorbereidt op het interviewen van een reeks anonieme bronnen. Dit zijn vierentwintig Israëlische inlichtingenofficieren en soldaten die betrokken zijn geweest bij het surveilleren en op afstand doden van Palestijnen in Gaza. Hun stemmen zijn vervormd om hen te beschermen. Als ze zouden worden geïdentificeerd, zouden ze gevangen worden gezet. Maar toch willen ze zich uitspreken.

Schokkende uitspraken

Zowel wat ze zeggen als de manier waarop ze het zeggen, is schokkend. De officieren beweren dat AI wordt gebruikt om doelen voor luchtaanvallen te identificeren: mensen die mogelijk banden hebben met Hamas, op basis van de mate waarin de gegevens van hun telefoon overeenkomen met die van bevestigde Hamas-leden. Uiteraard zijn de conclusies die ze trekken vaak onnauwkeurig. Toch zegt deze man dat het gebruik van AI om te bepalen wie er leeft of doodgaat, misschien wel beter (lees: barmhartiger) is dan het over te laten aan iemand wiens vriend mogelijk door Hamas is vermoord.

Een andere agent vertelt over het hacken van de mobiele telefoon van een twaalfjarig meisje dat haar moeder een sms stuurde om te zeggen dat haar vader – volgens de Israëlische strijdkrachten een lid van Hamas – net thuis was gekomen. Dat was het signaal om hem en zijn hele familie te bombarderen. “Je hackt haar telefoon en vermoordt haar vervolgens?”, vraagt Abraham. De man zegt ja.

‘Naza’ als militaire term

Voor hem is zij ‘naza’, de militaire term voor nevenschade, gebruikt om aan te geven hoeveel burgers er zullen omkomen bij een mogelijke luchtaanval. Een term die geen onderscheid maakt tussen mannen en vrouwen, of tussen volwassenen, kinderen en baby’s. Een huilende pasgeborene, gehoord door een inlichtingenofficier die telefoongesprekken afluistert in het flatgebouw dat hij op het punt staat te bombarderen, is uiteindelijk slechts één naza.

Er wordt gesproken over luchtaanvallen waarbij tweehonderd ‘naza’ vielen – het willekeurig bombarderen van hele wijken, wanneer het vermoeden bestaat dat een hooggeplaatste Hamas-functionaris er misschien net doorheen is getrokken. Een van de geïnterviewden is betrokken geweest bij de vernietiging van zoveel gebouwen, dat hij zich niet eens meer kan herinneren hoeveel hij er met de grond gelijk heeft gemaakt. En het woord ‘naza’ wordt voortdurend gebruikt, in een poging om de menselijke tol van wat er is gebeurd te negeren.

Elke week onze beste artikelen in je inbox? Schrijf je hier in voor de Vogue-nieuwsbrief

Videogame

Wat duidelijk naar voren komt, is het idee dat sommige Israëlische officieren na 7 oktober van mening waren dat er geen onschuldige mensen in Gaza waren, dat het hele volk verantwoordelijk moest worden gehouden en dat het “uitwissen” van Gaza de enige oplossing was. Het doden, zo zeggen ze, gebeurt “op grote schaal, als in een fabriek”, en veel van de geïnterviewden benadrukken dat ze slechts kleine radertjes zijn in een grotere machine. “Als ik er niet was geweest, had iemand anders het wel gedaan”, zegt de een. “Ik vertrouw het systeem, en ik doe mijn werk als onderdeel van dat systeem”, zegt een ander. Wanneer Abraham aan een officier vraagt waarom hij geen bezwaar maakte toen hij twijfels had over wat er gebeurde, antwoordt hij: “Dat mag je niet zeggen. Dat is niet jouw rol. Mijn rol is technisch. Ik hoor geen moreel of principieel standpunt in te nemen.”

Eén man vertelt zelfs dat hij naar Polen is geweest en zegt: “Ik beschouw die nazi’s nog steeds als kwaadaardig, maar wat zegt dat over mijzelf?” Abraham vraagt een ander of hij denkt dat wat er in Gaza gebeurt een genocide is. “Ja”, antwoordt hij. “Absoluut.” Hij houdt vol dat wat er gebeurt opzettelijk is. “We waren van plan die kinderen te doden.” Nog gruwelijker is dat hij eraan toevoegt dat het volbrengen van missies “zo waanzinnig leuk” is – alles gebeurt op afstand, het lijkt bijna op een videogame. Sommige officieren vertellen dat ze luchtaanvallen uitvoeren en daarna met vrienden op stap gaan.

Topje van de ijsberg

De film eindigt met een korte maar hartverscheurende blik op de prijs die de burgerbevolking in Gaza voor dit alles betaalt – puin zover het oog reikt, en de wanhopige smeekbeden van mensen die in de ruïnes van hun voormalige huizen naar hun kinderen zoeken. In de afgelopen drie jaar zijn er in Gaza al meer dan 73.000 Palestijnen omgekomen, en dat dodental blijft stijgen. De verhalen die we in Naza horen, zijn angstaanjagend, maar het is cruciaal om te onthouden dat ze naar eigen zeggen slechts het topje van de ijsberg vormen. Veel geïnterviewden benadrukken dat er nog veel meer aan het licht moet komen – maar ze zijn bang om meer te zeggen dan ze al hebben gedaan.

‘Verraad’

De Israëlische regering heeft op haar beurt de beweringen in de film van de hand gewezen, aangevoerd dat de getuigenissen afkomstig zijn van lagere officieren, en de filmmakers beschuldigd van verraad. De chef van de generale staf van het Israëlische leger beweerde dat de film “gebaseerd was op bloedlaster, opzettelijke verdraaiingen van de werkelijkheid en ernstige, valse beschuldigingen tegen soldaten en commandanten van de IDF” en zei dat militaire juristen “mogelijke juridische maatregelen met betrekking tot de film en de betrokkenen” aan het onderzoeken waren.

Een week na de première van de film in Venetië omsingelden rechtse demonstranten het huis van de ouders van regisseur Rachel Szor en riepen op tot gewelddadige vergelding; en onlangs is er een IDF-documentaire getiteld Naza: The Real Story uitgebracht om de film te weerleggen en in diskrediet te brengen. Maar Szor en Abraham hebben voet bij stuk gehouden en geweigerd zich het zwijgen op te laten leggen. Hun briljante en aangrijpende film spreekt voor zich.

Naza is nu te zien in de bioscoop en de film zal vanaf eind november gratis te streamen zijn op de website van The Guardian.