ja-christopher-nolan-laat-de-vrouwen-leven-in-the-odyssey-maar-daar-blijft-het-ook-wel-bij-401558
©Melinda Sue Gordon/Universal Pictures

Christopher Nolans The Odyssey heeft sinds zijn release vorig week nogal wat losgemaakt. Het verhaal zou op veel vlakken historisch incorrect zijn en er zou sprake zijn van ‘kijkdiscriminatie’ omdat de film bedoeld is voor het IMAX-scherm dat lang niet in elke bioscoop te vinden is. Maar overall zijn critici lovend: het is een spektakel van een kaskraker die hoogstwaarschijnlijk de nodige Oscarnominaties binnen gaat slepen. En daar ben ik het helemaal mee eens: ik was blown away. Minder blown away was ik echter door de screen time van de vrouwen – of eerder het gebrek daaraan – in zijn nieuwste meesterwerk. Again.

Nooit een vrouwelijke lead

Het is inmiddels een bekend gegeven: Christopher Nolan die vrouwelijke personages puur inzet ter ondersteuning van de mannelijke hoofdpersonen. In 28 jaar en 13 films heeft de gerenommeerde regisseur nog nooit een vrouwelijke lead gecast. Ja, laat dat even op je inwerken. Het zorgt online voor een eindeloze stroom aan memes over Nolan die nog nooit een ‘human woman’ ontmoet zou hebben en daardoor niet weet hoe hij haar moet neerzetten. Dat mag dan allemaal fun and games zijn, er schuilt een zekere kern van waarheid in.

Begrijp me niet verkeerd, ik ben een groot fan van Nolans werk (Inception en Interstellar zijn enkele van mijn favoriete films), maar het valt niet te ontkennen dat de diepgang van vrouwen in zijn films vaak ver te zoeken is. En dat voor iemand die wordt gezien als een van de beste regisseurs aller tijden.

Death wives of femme fatales

Met uitzondering van Interstellar falen al Nolans films voor de Bechdel-test, de maatstaf om te beoordelen of vrouwelijke personages goed zijn uitgewerkt of niet. Spelen er minstens twee vrouwen in de film, hebben ze een gesprek met elkaar en gaat dat gesprek niet over een man? Dan ben je geslaagd. Je zou denken dat het de bare minimum is, maar think again. Ook The Odyssey faalt voor de test, tenzij je het kortstondige gesnauw van Anne Hathaway tegen Mia Goth meetelt. Niet bepaald een fruitful conversation.

In Nolans films worden vrouwen grotendeels gereduceerd tot rollen als dead wives of femme fatales, die voornamelijk bestaan in relatie tot de mannelijke personages. Dat betekent dat ze vaak doodgaan of op een andere manier het trauma van de male lead ondersteunen, en enkel aan de oppervlakte blijven. Neem zijn vorige awardwinnaar Oppenheimer, waarin Emily Blunt een wetenschapper speelt waarvan je waarschijnlijk alweer vergeten was dat ze een wetenschapper was. En Florence Pugh, de beroemde psychiater Jean Tatlock in de film, is de ex die uiteindelijk zelfmoord pleegt.

Elke week onze beste artikelen in je inbox? Schrijf je hier in voor de Vogue-nieuwsbrief

Vrouwen in The Odyssey

Anne Hathaway, Lupita Nyong’o, Charlize Theron, Samantha Morton, Mia Goth en zelfs woman of the moment Zendaya hebben allemaal een rol in The Odyssey. Enkele van de grootste actrices van onze tijd. Gezien die cast vol vrouwelijke Hollywood-grootheden leek het erop dat Nolan misschien een nieuwe weg zou inslaan. Maar niets is minder waar.

Toegegeven: de vrouwen in The Odyssey hebben zeker meer te doen dan bijvoorbeeld Blunt en Pugh in Oppenheimer. De tirade van Hathaways personage Penelope tegen haar zoon Telemachus (Tom Holland) wanneer hij haar aanmoedigt om door te gaan met haar leven zodat hij de koning van Ithaca kan worden, is aangrijpend en voelt rauw en diepgaand. “Ik zit al twintig jaar op die lege troon”, bijt ze hem toe. Ook Nyong’o speelt een van de interessantste rollen in de film: de dubbele rol van Helena en haar tweelingzus Clytemnestra. Toch heeft ze maar acht minuten schermtijd.

En dan hebben we het nog niet gehad over de letterlijke godinnen in de film: Zendaya als Athena, die Odysseus begeleidt tijdens zijn reis naar huis, en Charlize Theron als Calypso, die hem gevangen houdt op haar eiland. Hoewel Theron nog in een noemenswaardig aantal scènes te zien is (vaak samen met lotusbloemen), schrééuwt Zendaya’s performance gewoon om meer screen time. Het daadwerkelijke aantal minuten in de film? Nog geen vijf.

Uitdaging voor Nolan

En ja, Odysseus is nu eenmaal een man en ongeveer de hele film gaat over zijn quest om weer thuis te komen. Maar The Odyssey gaat ook over de mensen en goden die hem helpen of juist dwarsbomen tijdens zijn reis. En veel daarvan zijn behoorlijke interesting vrouwen, die – in vergelijking met de mannen – maar bar weinig te zien zijn in de volle drie uur die de film duurt.

Kwantumfysica, de relativiteit van tijd en ruimte, grote oorlogen en nu een van de meest epische verhalen uit de oudheid, Christopher Nolan gaat geen uitdaging uit de weg. Maar de échte uitdaging voor de regisseur schuilt niet in de thematiek, maar in de gender van zijn volgende hoofdpersonage. Pas als hij een gelaagde vrouwelijke lead weet neer te zetten, is hij in mijn ogen unbeatable.