PMOS is moeilijker vast te stellen tijdens de hormonale schommelingen van de perimenopauze en de menopauze. Waarom? Cyclusen worden onregelmatig tijdens de perimenopauze, vanwege schommelende oestrogeen- en progesteronspiegels. Dat kan het moeilijker maken om te onderscheiden wat er nou te maken heeft met natuurlijke veroudering, en wat met PMOS, zegt dr. Aliabadi.
“Omdat vrouwen met PMOS vaak hogere androgeenspiegels en meer follikels (kleine, eicel bevattende blaasjes) in de eierstokken hebben, kan de menopauze ook iets later optreden.” Maar, voegt ze eraan toe, zodra de ongesteldheid stopt en eventuele onregelmatige bloedingen zijn verdwenen, moeten de metabole risico’s (zoals insulineresistentie en hart- en vaatziekten) nog steeds goed in de gaten worden gehouden.
De invloed van PMOS op vruchtbaarheid
PMOS is een belangrijke oorzaak van onvruchtbaarheid en gaat gepaard met een grotere kans op bepaalde zwangerschapscomplicaties. Neem zwangerschapsdiabetes, hypertensie en pre-eclampsie. Maar geen zorgen, de meeste vrouwen met deze diagnose kunnen – met de juiste monitoring – tóch zwanger worden, zegt dr. Aliabadi. Ze voegt eraan toe dat een gebalanceerde bloedsuikerspiegel wel cruciaal is. Denk aan het bijhouden van een gezond gewicht en van de metabole gezondheid.
De invloed van PMOS op mentale gezondheid
Dr. Sarah Oreck, reproductief psychiater en oprichter van Mavida Health, beschouwt PMOS als een neurometabole aandoening. Dit is niet algemeen vastgesteld, omdat er nog veel te weinig onderzoek naar is gedaan. Oreck is tóch overtuigd, vanwege de aanzienlijke gevolgen van PMOS voor de geestelijke gezondheid. “Er is hier sprake van echte biologische processen, omdat insulineresistentie de werking van neurotransmitters verstoort. Ook beïnvloeden die processen chronische ontstekingen, de regulering van je stemming en verhoogde androgeenspiegels. Al die factoren hebben direct invloed op de emotionele stabiliteit”, zegt dr. Oreck.
Volgens het MGH Center for Women’s Mental Health komen angst en depressie twee tot drie keer vaker voor bij vrouwen met PMOS. De stress van het proberen zwanger te worden en zorgen over gewichtstoename kunnen hier ook een rol spelen. En, zegt dr. Oreck, het kan eetstoornissen, obsessief-compulsieve stoornissen en PTSS veroorzaken. Ook hebben vrouwen anderhalf tot twee keer meer kans op PMDD (premenstruele dysfore stoornis).
Er zijn dus nog veel meer grondige onderzoeken nodig om een oorzakelijk verband vast te stellen. Een probleem op zich, gezien de wereldwijde onderfinanciering van de gezondheidszorg voor vrouwen. Toch heeft het onderzoek dat er tot nu toe al gedaan is, een consistente correlatie aangetoond.
Uitstel van de diagnose
Voor vrouwen kan uitstel bij het stellen van de diagnose PMOS klinisch gezien grote gevolgen hebben, zegt dr. Oreck. “Tegen de tijd dat patiënten de diagnose krijgen, hebben velen van hen al secundaire psychische problemen ontwikkeld die niet alleen te maken hebben met de hormonale ontregeling zelf, maar ook met jarenlange onverklaarbare symptomen en het feit dat hun klachten door artsen zijn afgedaan. Bijvoorbeeld door te horen dat ‘je laboratoriumwaarden normaal zijn’ terwijl niemand de juiste onderzoeken had gedaan. Of door te horen te krijgen dat ze ‘gewoon moeten afvallen’ zonder daadwerkelijke ondersteuning.”
Dr. Oreck voegt eraan toe dat PMOS ook invloed kan hebben op de manier waarop je bepaalde psychiatrische medicijnen verwerkt. Momenteel is het verband tussen de aandoening PMOS en geestelijke gezondheid zo sterk dat de Endocrine Society routinematige screenings op depressie en angst aanraadt als standaardonderdeel van de zorg voor vrouwen en adolescenten met PMOS. “Aandacht voor mentale gezondheid is niet optioneel of secundair in de PMOS-zorg”, zegt Dr. Oreck. “Het staat centraal.”
Behandelingen voor PMOS
“Omdat we nog steeds niet preciés weten wat PMOS veroorzaakt, beperkt de klinische zorg zich op dit moment tot het beheersen van de symptomen, in plaats van het aanpakken van de onderliggende oorzaken”, zegt dr. Zhu. Behandelingen zijn afhankelijk van de individuele symptomen en doelen van de patiënt. Zo kan een behandeling draaien om medicatie, of om aanpassingen in het dieet en de levensstijl. De anticonceptiepil blijft een veelgebruikte optie voor het reguleren van de menstruatie, ongewenste haargroei en het verbeteren van acne. Spironolacton wordt vaak toegevoegd om overtollige androgenen verder te blokkeren, zegt dr. Aliabadi.
Ovulatie-inducerende medicijnen zoals letrozol zijn de eerste keuze voor vrouwen die zwanger willen worden. Metformine wordt ook al lang gebruikt, om insulineresistentie aan te pakken en de ovulatie te bevorderen. Maar de grootste hype onder PMOS-medicijnen is op dit moment toch echt wel de off-labels van GLP-1’s, zoals Ozempic en Wegovy, en tirzepatide-geneesmiddelen zoals Mounjaro en Zepbound.
“Door de manier waarop het lichaam met insuline omgaat te verbeteren, kunnen deze medicijnen helpen de bloedsuikerspiegel te verlagen. Daarbij helpen ze het testosterongehalte te verminderen en zelfs een regelmatiger cyclus te bevorderen. Daarbij zien veel vrouwen verbeteringen rondom acne, ongewenste haargroei, buikvet en eetlustbeheersing”, zegt dr. Aliabadi. “Deze medicijnen hebben voor sommige PMOS-patiënten een enorme verandering teweeggebracht.”
Medicijnen zijn niet het enige wat helpt; ook aanpassingen in het eetpatroon en de levensstijl kunnen een groot verschil maken. “Slecht slapen kan de insulineresistentie en gewichtstoename verergeren. Dat zijn allebei factoren die centraal staan bij PMOS, dus een goede slaaproutine is een belangrijk onderdeel van de behandeling”, volgens dr. Shahine. Ook is een gezond voedingspatroon belangrijk, met onbewerkte voedingsmiddelen met veel eiwitten, gezonde vetten en vezels, en een beperkte hoeveelheid suiker en koolhydraten.
Verhoogd risico op een eetstoornis
“Extreem diëten of het schrappen van hele voedingsgroepen is niet alleen moeilijk vol te houden, het kan de situatie ook verergeren”, zegt dr. Aliabadi. Ze voegt daaraan toe dat nieuwe gewoontes realistisch moeten aanvoelen, niet beperkend. Vrouwen met PMOS hebben niet altijd overgewicht. Zo verwijst ‘lean PMOS’ bijvoorbeeld naar de vrouwen die weliswaar aan de diagnostische criteria voldoen, maar geen last hebben van gewichtstoename. Soms kunnen de vrouwen die hier wél last van hebben zich ongelooflijk gefrustreerd voelen. Vooral wanneer diëten en lichaamsbeweging geen effect hebben.
“Wanneer inspanning duidelijk geen resultaten teweegbrengt, kan dit leiden tot schaamte, angst of een gevoel van falen. In combinatie met hormonale veranderingen, zorgen over de vruchtbaarheid en de druk om hun lichaam onder controle te houden, neemt het risico op een eetstoornis aanzienlijk toe”, zegt dr. Aliabadi.
Voedingssuplementen voor PMOS
Wat de markt voor voedingssupplementen betreft: er zijn veel producten op de markt die worden aangeraden voor PMOS. Maar vrouwen moeten hier voorzichtig mee zijn, stellen de deskundigen. Inositol is gebaseerd op sterke onderzoeksresultaten op het gebied van insulinegevoeligheid, ondersteuning van de ovulatie en het verlagen van androgenen. Veel mensen met PMOS hebben ook een tekort aan vitamine D. Hierop letten kan de regelmaat van de menstruatie en de metabolische gezondheid verbeteren.
CoQ10 heeft enkele kleinere, veelbelovende studies achter zich wat betreft eicelkwaliteit en metabole markers, zegt dr. Shahine. Ze voegt eraan toe dat deze supplementen, hoewel vaak nuttig, alleen náást en niet in plaats van standaard medische behandelingen mogen worden gebruikt. En, zegt dr. Oreck, vrouwen moeten specifieke aanbevelingen met hun arts overleggen.
Desinformatie op sociale media
Helaas wordt TikTok nog té vaak geraadpleegd voor advies. Vooral over menstruatie, ongesteldheid en seksuele gezondheid. Vrouwen zouden moeten vertrouwen op informatie van iemand met een medische opleiding, in plaats van op iemand met miljoenen volgers. De oversimplificatie van iets wat zo complex is als PMOS op social media is niet alleen verontrustend, het kan zelfs gevaarlijke gevolgen hebben. Vooral als het ervoor zorgt dat vrouwen een daadwerkelijke medische behandeling uitstellen of, zegt dr. Aliabadi, als het eetstoornissen veroorzaakt of symptomen verergert.
Ze raadt aan om social media alleen te gebruiken om een gemeenschap te vinden, en niet voor medisch advies. Maak daarvoor een afspraak met je gynaecoloog, huisarts of endocrinoloog. Zij kunnen hormoontesten, metabole onderzoeken en eventueel een echografie uitvoeren. Wat je daarnaast zelf kan doen? Dr. Aliabadi: “Luister naar je lichaam, hou je cycli bij en noteer je symptomen. En geef niet op bij de eerste ‘er is niets aan de hand’ als er iets niet goed voelt.”
Dit artikel is oorspronkelijk gepubliceerd door Vogue US.
