Vintage beelden van de queer community, captured by Erwin Olaf

Er was een tijd waarin Pride nog geen vanzelfsprekend onderdeel van de zomeragenda was. Voor de eerste Pride-editie in 1996 speelde het ontdekken van je identiteit als queer persoon zich veel vaker af achter clubdeuren, op demonstraties en binnen een gemeenschap die haar eigen veilige plekken creëerde. Onderdeel van die queer community was fotograaf Erwin Olaf. Lang voordat Pride uitgroeide tot een internationaal fenomeen, fotografeerde hij de mensen die de weg ernaartoe vrijmaakten. Zijn zwart-witbeelden tonen een tijd waarin vieren en vechten vaak hand in hand gingen.

De oorsprong van Pride

De geschiedenis van Pride begint niet met confetti, maar met verzet. Op 28 juni 1969 viel de politie de Stonewall Inn binnen, een homobar in de New Yorkse wijk Greenwich Village. Schoon genoeg van de zoveelste razzia op hun gemeenschap, besloten bezoekers terug te vechten. De dragqueens die die avond performden en het feestende queer publiek boden weerstand tegen het politiegeweld. Later zou die beruchte nacht bekend worden als de Stonewall-rellen, en de oorsprong vormen van Pride die we vandaag de dag kennen. Precies een jaar na dato volgde de allereerste Pride March: een tocht van Greenwich Village naar Central Park die evenveel protest als viering was. Het idee verspreidde zich snel over de rest van de wereld.

Ook Nederland kende zijn eigen voorlopers. In 1977 demonstreerde de Internationale Lesbische Alliantie in Amsterdam tegen de antihomocampagne van de Amerikaanse zangeres en model Anita Bryant. Die protesten vormden de basis voor Roze Zaterdag, dat jarenlang een uitgesproken politiek karakter hield en ieder jaar in een andere stad neerstreek. Pas in 1996 kreeg Amsterdam zijn eerste officiële Gay Pride, inclusief de inmiddels iconische botenparade. Wat begon als demonstratie, groeide langzaam uit tot een viering die vandaag de dag miljoenen bezoekers trekt. Protest en celebration zijn nooit helemaal van elkaar losgekomen.

LEES OOK

Vogue x Rita Amsterdam Queer Guide: safe spaces waar je de community vindt voor een night out

Marloes van Wijnen

Queer friendly clubs voor uitgaan in Amsterdam

Elke week onze beste artikelen in je inbox? Schrijf je hier in voor de Vogue-nieuwsbrief

Erwin Olaf

Tot die queer community behoorde ook Erwin Olaf. Nog voordat hij als fotograaf internationaal naam maakte met zijn museumwaardige zwart-witbeelden, liep hij met een camera rond tussen de mensen die zijn eigen gemeenschap vormden. Zijn eerste klussen als student journalistiek in de jaren tachtig voor het blad van het COC, de belangenorganisatie voor de LHBTQIA+-gemeenschap, zouden later blijken als de foundation van zijn activistische en eerlijke portretten van en over de queer gemeenschap.

Zijn fotografie uit de jaren tachtig tot de jaren tweeduizend laat een samenleving zien waarin queer levens zich afspeelden tegen een achtergrond van demonstraties, benefieten, kraakpanden en nachtclubs. De aidscrisis wierp een donkere schaduw over die jaren, terwijl homoseksualiteit nog altijd werd geconfronteerd met hardnekkige vooroordelen en discriminatie. Juist daardoor werden clubs meer dan alleen ontmoetingsplekken voor een avond uit: het waren plaatsen waar de gemeenschap zichzelf kon zijn. Legendarische undergroundnachtclubs, waarin vrijheid en zelfexpressie centraal stonden, zoals de RoXY, DOK en andere toonaangevende uitgaansgelegenheden, werden zijn speelveld. Maar ook protesten, zoals die van de actiegroep Flikkers tegen Kernwapens in de jaren tachtig, en demonstraties tegen de toenmalige queeronvriendelijke aartsbisschop Simonis van Utrecht, legde hij vast. Olaf fotografeerde die wereld van binnenuit. Zijn camera ving een gemeenschap die zich vaak noodgedwongen binnen vier beschermende muren moest terugtrekken.

LEES OOK

Een ode aan queer clubcultuur: Erwin Olafs werk keert terug naar de nacht

Jan Hürxkens

Vintage beelden van de queer community, captured by Erwin Olaf

Hoewel we enorm trots mogen zijn dat WorldPride in 2026 in Amsterdam plaatsvindt, en we 25 jaar same sex huwelijk vieren, is het ook belangrijk om terug te blikken op de minder vanzelfsprekende jaren, en hen die de weg hebben vrijgemaakt. Bovendien voelt de fotografie van Erwin Olaf ruim veertig jaar later nog altijd verrassend actueel. Ze herinneren eraan dat Pride nooit alleen is begonnen als feest, maar als een gemeenschap die besloot zich niet langer te laten wegdrukken. En dat elke dansvloer, protestmars en regenboogvlag sindsdien voortbouwt op die geschiedenis.